Đại Quá là lúc cái lớn, cái mạnh vượt quá mức thường: bốn hào dương dồn ở giữa, hai đầu âm mềm yếu, như cây rường gánh nặng mà hai đầu không đỡ nổi nên võng xuống. Quẻ gợi ta nhìn vào những thời điểm phi thường, khi khuôn khổ cũ không còn đủ sức chống đỡ. Lúc ấy cần một hành động vượt mức bình thường, nhưng phải cương mà giữ được trung, mềm mỏng mà vui vẻ tiến hành.
Quái từ
大過:棟橈,利有攸往,亨。
Đại Quá: Đống nạo, lợi hữu du vãng, hanh.
Đại Quá: Cây rường cong võng, có nơi để đi tới thì lợi, hanh thông.
Thoán truyện
大過,大者過也。棟橈,本末弱也。剛過而中,巽而說行,利有攸往,乃亨。大過之時義大矣哉!
Đại Quá là cái lớn vượt quá. Rường cột cong võng vì gốc và ngọn đều yếu. Hào cương tuy quá nhiều nhưng được ở vị trí trung, lại thuận theo (Tốn) và vui vẻ (Đoài) mà làm, nên có nơi để đi tới thì lợi, nhờ vậy mà hanh thông. Ý nghĩa của thời Đại Quá thật lớn lao thay!
Đại Tượng
澤滅木,大過;君子以獨立不懼,遯世無悶。
Trạch diệt mộc, Đại Quá; quân tử dĩ độc lập bất cụ, độn thế vô muộn.
Nước đầm ngập cây là tượng Đại Quá; người quân tử theo đó mà đứng một mình không sợ hãi, lánh đời mà không buồn bực.
Các hào
Sơ Lục
初六:藉用白茅,無咎。
Tạ dụng bạch mao, vô cữu.
Lót bằng cỏ tranh trắng, không có lỗi.
Khởi đầu một việc lớn, sự cẩn trọng tỉ mỉ như lót cỏ sạch dưới đồ quý là nền tảng vững vàng. Thận trọng quá mức một chút ở bước đầu thường không phải là điều đáng tiếc.
藉用白茅,柔在下也。 — Lót bằng cỏ tranh trắng, vì là chất mềm ở dưới.
Cửu Nhị
九二:枯楊生稊,老夫得其女妻,無不利。
Khô dương sinh đề, lão phu đắc kỳ nữ thê, vô bất lợi.
Cây dương khô nảy mầm non, ông già lấy được vợ trẻ, không gì là không lợi.
Cái cũ kỹ gặp được nguồn sinh khí mới thì có thể hồi sinh. Biết kết hợp sức cứng với sự mềm mỏng, cái già dặn với cái tươi trẻ, sẽ mở ra khả năng đổi mới.
老夫女妻,過以相與也。 — Ông già vợ trẻ, là vượt mức thường mà vẫn cùng nhau hòa hợp.
Cửu Tam
九三:棟橈,凶。
Đống nạo, hung.
Rường cột cong võng, xấu.
Cứng quá mà không chịu nương tựa ai, gánh nặng dồn hết lên mình thì dễ oằn gãy. Đây là lúc nên tự hỏi mình có đang cố gồng gánh một mình mà khước từ sự trợ giúp hay không.
棟橈之凶,不可以有輔也。 — Cái xấu của rường cột cong võng, là vì không thể có ai phụ giúp.
Cửu Tứ
九四:棟隆,吉;有它吝。
Đống long, cát; hữu tha lận.
Rường cột vồng cao lên, tốt; nếu có lòng khác thì đáng tiếc.
Biết lấy mềm điều hòa cứng thì đủ sức nâng đỡ toàn cục. Nhưng nếu xao lãng, ngả theo những ràng buộc riêng, sự vững vàng ấy có thể giảm sút.
棟隆之吉,不橈乎下也。 — Cái tốt của rường cột vồng cao, là vì không bị cong võng xuống phía dưới.
Cửu Ngũ
九五:枯楊生華,老婦得士夫,無咎無譽。
Khô dương sinh hoa, lão phụ đắc sĩ phu, vô cữu vô dự.
Cây dương khô trổ hoa, bà già lấy được chồng trai trẻ, không có lỗi cũng không có tiếng khen.
Vẻ rực rỡ nhất thời trên nền cũ cỗi khó tạo nên sự sống bền lâu. Gợi ý phân biệt giữa đổi mới thật sự và sự tô điểm bề ngoài.
枯楊生華,何可久也。老婦士夫,亦可醜也。 — Cây dương khô trổ hoa, sao có thể lâu bền được. Bà già lấy chồng trẻ, cũng là điều đáng hổ thẹn.
Thượng Lục
上六:過涉滅頂,凶,無咎。
Quá thiệp diệt đỉnh, hung, vô cữu.
Lội qua chỗ sâu quá, nước ngập đến đỉnh đầu, xấu, nhưng không có lỗi.
Ở cuối thời Đại Quá, sức mình chưa đủ mà vẫn dấn thân vì điều đúng, kết quả có thể không như ý. Dẫu vậy, xét về nghĩa thì không có gì đáng trách, đó là lựa chọn của lòng can đảm.
過涉之凶,不可咎也。 — Cái xấu của việc lội quá sâu, là không thể trách lỗi được.
Tinh thần người quân tử
Thời Đại Quá đòi hỏi bản lĩnh đứng vững một mình mà không hoang mang, đồng thời biết lấy mềm điều hòa cứng, không gồng gánh quá sức. Có thể tiến khi việc cần vượt khuôn thường, nhưng nên giữ đạo trung, cẩn trọng từ nền móng và sẵn lòng đón nhận sự nâng đỡ. Nếu thời chưa thuận, lui về giữ mình mà lòng vẫn an nhiên cũng là một cách hành xử của người quân tử.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.