Hàm là sự cảm ứng, là hai bên chạm đến nhau bằng lòng thành chứ không bằng toan tính. Quẻ gợi rằng mọi kết nối bền lâu, dù là tình cảm, tình bạn hay sự hợp tác, đều bắt đầu từ việc biết hạ mình, biết lắng nghe và để lòng mình trống trải đủ để đón nhận người khác. Cảm mà chính thì thông, cảm mà vội vàng hay hời hợt thì dễ lạc hướng.
Quái từ
咸，亨，利貞，取女吉。
Hàm: Hanh, lợi trinh, thủ nữ cát.
Hàm (cảm ứng): hanh thông, lợi ở sự chính bền; cưới vợ thì tốt.
Thoán truyện
咸，感也。柔上而剛下，二氣感應以相與，止而說，男下女，是以亨利貞，取女吉也。天地感而萬物化生，聖人感人心而天下和平，觀其所感，而天地萬物之情可見矣。
Hàm là cảm. Mềm ở trên mà cứng ở dưới, hai khí cảm ứng để cùng hòa hợp với nhau; dừng lại mà vui lòng, con trai chịu nhún dưới con gái, vì thế mà hanh thông, lợi ở chính bền, cưới vợ thì tốt. Trời đất cảm nhau mà muôn vật hóa sinh; bậc thánh nhân cảm được lòng người mà thiên hạ hòa bình. Xem chỗ mà sự vật cảm ứng với nhau, thì có thể thấy được tình lý của trời đất và muôn vật.
Đại Tượng
山上有澤，咸，君子以虛受人。
Sơn thượng hữu trạch, Hàm, quân tử dĩ hư thụ nhân.
Trên núi có đầm, ấy là tượng quẻ Hàm; người quân tử theo đó mà để lòng trống trải, khiêm hư để tiếp nhận người.
Các hào
Sơ Lục
初六：咸其拇。
Hàm kỳ mẫu.
Cảm ở ngón chân cái.
Sự rung động mới chớm, như ngón chân vừa nhúc nhích mà thân chưa đi. Có thể đây là lúc nhận ra lòng mình đang hướng ra ngoài, nhưng chưa vội hành động.
咸其拇，志在外也。 — Cảm ở ngón chân cái, là chí hướng đã để ra bên ngoài.
Lục Nhị
六二：咸其腓，凶，居吉。
Hàm kỳ phì, hung, cư cát.
Cảm ở bắp chân, xấu; ở yên thì tốt.
Bắp chân thường muốn chạy theo trước khi lòng đã định, nên vội động thì dễ hỏng việc. Giữ yên, thuận theo lẽ phải, chờ người tìm đến có lẽ là lựa chọn khôn ngoan hơn.
雖凶居吉，順不害也。 — Tuy xấu mà ở yên thì tốt, vì thuận theo lẽ thì không bị hại.
Cửu Tam
九三：咸其股，執其隨，往吝。
Hàm kỳ cổ, chấp kỳ tùy, vãng lận.
Cảm ở đùi, cứ khư khư theo người khác, cứ thế mà đi thì đáng thẹn.
Đùi không tự động mà chỉ theo chân, như người không tự chủ, thấy ai động là động theo. Hào gợi hỏi lại: mình đang hành động vì xác tín của mình, hay chỉ vì bị cuốn theo?
咸其股，亦不處也。志在隨人，所執下也。 — Cảm ở đùi, là cũng không chịu ở yên. Chí ở chỗ theo người, điều mình giữ lấy thật là thấp kém.
Cửu Tứ
九四：貞吉，悔亡，憧憧往來，朋從爾思。
Trinh cát, hối vong, xung xung vãng lai, bằng tòng nhĩ tư.
Chính bền thì tốt, hối hận tiêu mất; nếu bồn chồn qua lại không yên, thì chỉ có bạn bè cùng loại theo ý nghĩ của ngươi.
Đây là vị trí của trái tim, gốc của mọi sự cảm. Lòng ngay thẳng, vô tư thì tự nhiên cảm được rộng khắp; còn tâm thấp thỏm tính toan thì sự kết nối chỉ hẹp trong vòng những người giống mình.
貞吉悔亡，未感害也。憧憧往來，未光大也。 — Chính bền thì tốt, hối hận tiêu mất, là vì chưa bị cái cảm riêng tư làm hại. Bồn chồn qua lại, là vì đạo cảm chưa được sáng tỏ, rộng lớn.
Cửu Ngũ
九五：咸其脢，無悔。
Hàm kỳ mỗi, vô hối.
Cảm ở thịt lưng, không có gì hối hận.
Thịt lưng nằm sau tim, không nhìn thấy điều gì nên khó bị lay động; giữ được bình thản thì không lỗi. Nhưng sự điềm tĩnh ấy cũng có thể trở thành lạnh nhạt nếu khép lòng quá kỹ.
咸其脢，志末也。 — Cảm ở thịt lưng, là chí hướng còn ở chỗ ngọn ngành, nông cạn.
Thượng Lục
上六：咸其輔頰舌。
Hàm kỳ phụ giáp thiệt.
Cảm ở hàm, má và lưỡi.
Cảm chỉ còn ở đầu môi chót lưỡi: lời hay ý đẹp mà thiếu thực lòng. Hào gợi nhắc rằng sự gắn kết bền vững cần nhiều hơn những lời nói khéo.
咸其輔頰舌，滕口說也。 — Cảm ở hàm, má và lưỡi, là chỉ buông lời nói suông mà thôi.
Tinh thần người quân tử
Người quân tử gặp Hàm nên giữ lòng khiêm hư, lắng nghe trước khi nói, chân thành trước khi mong được đáp lại. Không nên vội vàng chạy theo cảm xúc nhất thời hay bị người khác cuốn đi; hãy để sự kết nối lớn dần từ chỗ ngay thẳng của tâm. Tiến khi lòng đã chính, giữ khi lòng còn xao động.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.