Vị Tế là quẻ cuối của Chu Dịch, mang ý 'chưa qua được sông', mọi việc còn dang dở, chưa thành. Kinh Dịch không khép lại bằng sự hoàn tất mà bằng một khởi đầu mới, nhắc rằng đời người luôn ở trạng thái đang chuyển hóa. Tinh thần của quẻ là thận trọng, phân biệt rõ ràng và kiên nhẫn bền chí cho đến cuối, đừng như con cáo nhỏ sắp qua sông mà để ướt đuôi.
Quái từ
未濟：亨，小狐汔濟，濡其尾，無攸利。
Vị Tế: Hanh, tiểu hồ ngật tế, nhu kỳ vĩ, vô du lợi.
Vị Tế: hanh thông. Con cáo nhỏ gần qua được sông thì làm ướt cái đuôi, không có gì lợi.
Thoán truyện
未濟，亨；柔得中也。小狐汔濟，未出中也。濡其尾，無攸利；不續終也。雖不當位，剛柔應也。
Vị Tế mà hanh thông, vì hào nhu được ở vị trí giữa. Con cáo nhỏ gần qua sông, là vì chưa ra khỏi chỗ hiểm ở giữa dòng. Ướt đuôi, không có gì lợi, là vì không nối tiếp được đến cuối. Tuy các hào không ở đúng vị, nhưng cương nhu ứng hợp với nhau.
Đại Tượng
火在水上，未濟；君子以慎辨物居方。
Hỏa tại thủy thượng, Vị Tế; quân tử dĩ thận biện vật cư phương.
Lửa ở trên nước là tượng quẻ Vị Tế; người quân tử theo đó mà thận trọng phân biệt sự vật, để mỗi vật ở đúng chỗ của nó.
Các hào
Sơ Lục
初六：濡其尾，吝。
Nhu kỳ vĩ, lận.
Làm ướt cái đuôi, đáng hối tiếc.
Mới bắt đầu mà vội vã lao vào khi sức chưa đủ thì dễ vướng víu ngay từ đầu. Có lẽ nên tự hỏi mình đã thật sự sẵn sàng chưa.
濡其尾，亦不知極也。 — Làm ướt cái đuôi, cũng là vì không biết lượng sức mình đến đâu.
Cửu Nhị
九二：曳其輪，貞吉。
Duệ kỳ luân, trinh cát.
Kéo ghì bánh xe lại, giữ chính bền thì tốt.
Có năng lực nhưng biết tự hãm bớt, không vượt lên trước thời điểm. Sự chậm lại có chủ ý đôi khi là cách đi đúng hướng.
九二貞吉，中以行正也。 — Hào Chín hai giữ chính thì tốt, vì ở chỗ giữa mà hành động theo lẽ chính.
Lục Tam
六三：未濟，征凶，利涉大川。
Vị tế, chinh hung, lợi thiệp đại xuyên.
Chưa qua được, tiến lên thì xấu, (nhưng) lợi cho việc vượt sông lớn.
Sức mình chưa đủ, cố tự xông lên thì dễ lỡ việc; nhưng nếu biết dựa vào sự hỗ trợ và thời thế thì vẫn có thể vượt qua chặng khó. Đây là lúc cân nhắc cách đi hơn là chỉ muốn đi.
未濟征凶，位不當也。 — Chưa qua được mà tiến lên thì xấu, vì vị trí không thích đáng.
Cửu Tứ
九四：貞吉，悔亡，震用伐鬼方，三年有賞於大國。
Trinh cát, hối vong, chấn dụng phạt Quỷ Phương, tam niên hữu thưởng ư đại quốc.
Giữ chính bền thì tốt, hối hận tiêu mất; dốc sức chấn động đi đánh nước Quỷ Phương, ba năm thì được nước lớn ban thưởng.
Đã đến lúc chuyển từ chờ đợi sang hành động, nhưng là một nỗ lực bền bỉ và lâu dài. Thành quả, nếu có, thường đến từ sự kiên trì nhiều năm chứ không phải một lần bứt phá.
貞吉悔亡，志行也。 — Giữ chính thì tốt, hối hận tiêu mất, vì chí hướng được thực hiện.
Lục Ngũ
六五：貞吉，無悔，君子之光，有孚，吉。
Trinh cát, vô hối, quân tử chi quang, hữu phu, cát.
Giữ chính bền thì tốt, không có hối hận; ánh sáng của người quân tử, có lòng thành tín, tốt.
Mềm mỏng, khiêm nhường mà sáng suốt, biết tin dùng người giỏi thì tự nhiên tỏa ra sức ảnh hưởng. Sự chân thành có thể là nguồn sáng bền nhất.
君子之光，其暉吉也。 — Ánh sáng của người quân tử, là vì sự rạng rỡ ấy tốt đẹp.
Thượng Cửu
上九：有孚於飲酒，無咎，濡其首，有孚失是。
Hữu phu ư ẩm tửu, vô cữu, nhu kỳ thủ, hữu phu thất thị.
Có lòng tin mà ung dung uống rượu, không có lỗi; (nhưng) nếu say đến ướt cả đầu thì dù có lòng tin cũng mất điều phải.
Khi việc sắp thành, có thể thư thả tận hưởng, nhưng buông thả quá mức thì dễ đánh mất chính mình. Niềm vui cần đi cùng chừng mực.
飲酒濡首，亦不知節也。 — Uống rượu đến ướt đầu, cũng là vì không biết tiết độ.
Tinh thần người quân tử
Người quân tử gặp thời Vị Tế nên giữ mà chuẩn bị, chưa vội tiến: quan sát kỹ, phân biệt rõ từng việc, đặt mỗi thứ vào đúng chỗ. Khi đã đủ sức thì bền chí đi đến cuối, đừng bỏ dở như con cáo nhỏ ướt đuôi giữa dòng. Và khi mọi thứ gần thành, càng nên giữ chừng mực để khởi đầu mới không bị lỡ.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.