Bĩ là thời trời đất không giao hòa, trên dưới cách biệt, lời nói khó đến được nhau và mọi sự dễ tắc nghẽn. Đây là lúc cái nhỏ hẹp lấn lên, cái rộng lớn tạm lui, nên điều quan trọng không phải là cố sức xoay chuyển mà là giữ mình trong sạch, thu đức lại và chờ thời. Quẻ cũng gợi rằng bế tắc không kéo dài mãi: khi người có đức gìn giữ đến cùng, thời Bĩ có thể dần nghiêng đổ.
Quái từ
否之匪人，不利君子貞，大往小來。
Bĩ chi phỉ nhân, bất lợi quân tử trinh, đại vãng tiểu lai.
Thời Bĩ bế tắc, không phải đạo của con người; chẳng lợi cho sự giữ chính bền của người quân tử; cái lớn đi, cái nhỏ đến.
Thoán truyện
否之匪人，不利君子貞。大往小來，則是天地不交，而萬物不通也；上下不交，而天下無邦也。內陰而外陽，內柔而外剛，內小人而外君子。小人道長，君子道消也。
Thời Bĩ bế tắc, không phải đạo của con người, chẳng lợi cho sự giữ chính của quân tử. Cái lớn đi, cái nhỏ đến, tức là trời đất không giao hòa nên muôn vật không hanh thông; trên dưới không giao hòa nên thiên hạ như không còn nước có trật tự. Bên trong là âm, bên ngoài là dương; bên trong mềm yếu, bên ngoài cứng cỏi; tiểu nhân ở trong, quân tử ở ngoài. Đạo tiểu nhân đang lớn lên, đạo quân tử đang tiêu mòn.
Đại Tượng
天地不交，否；君子以儉德辟難，不可榮以祿。
Thiên địa bất giao, Bĩ; quân tử dĩ kiệm đức tị nạn, bất khả vinh dĩ lộc.
Trời đất không giao hòa là tượng quẻ Bĩ; người quân tử theo đó mà thu giữ đức mình để tránh hoạn nạn, không thể lấy bổng lộc mà làm vẻ vang.
Các hào
Sơ Lục
初六：拔茅茹，以其匯，貞吉亨。
Bạt mao như, dĩ kỳ vị, trinh cát hanh.
Nhổ cỏ tranh thì rễ liền nhau kéo theo cả bụi, cùng với đồng loại; giữ chính thì tốt, hanh thông.
Ở buổi đầu của thời bế tắc, có thể nên cùng những người đồng chí hướng giữ mình ngay thẳng thay vì vội vàng hành động. Sự gắn kết lành mạnh với nhóm của mình là nền tảng để đi qua giai đoạn khó.
拔茅貞吉，志在君也。 — Nhổ cỏ tranh, giữ chính thì tốt, vì chí hướng vẫn đặt nơi vua (nơi điều chính đáng).
Lục Nhị
六二：包承。小人吉，大人否，亨。
Bao thừa. Tiểu nhân cát, đại nhân bĩ, hanh.
Bao dung và chiều theo người trên. Với tiểu nhân thì tốt; người lớn thì chịu cảnh bế tắc mà đạo vẫn hanh thông.
Khi xung quanh chuộng sự chiều lòng, người có đức có thể chấp nhận thiệt thòi trước mắt để không đánh mất mình. Bế tắc ở bên ngoài không nhất thiết là bế tắc ở bên trong.
大人否亨，不亂群也。 — Người lớn chịu bế tắc mà vẫn hanh thông, vì không để mình lẫn lộn vào bầy tiểu nhân.
Lục Tam
六三：包羞。
Bao tu.
Ôm giữ điều đáng hổ thẹn.
Ở vị trí không phù hợp mà vẫn cố bám giữ, người ta dễ mang trong lòng điều đáng ngượng. Đây là lúc nên tự xét xem mình đang giữ điều gì không còn đúng.
包羞，位不當也。 — Ôm giữ điều đáng hổ thẹn, vì ở vị trí không xứng đáng.
Cửu Tứ
九四：有命，無咎，疇離祉。
Hữu mệnh, vô cữu, trù ly chỉ.
Có mệnh (theo lẽ trời hoặc lệnh trên) thì không lỗi; đồng loại đều được nương nhờ phúc lành.
Thời bế tắc đã qua nửa, cơ hội xoay chuyển bắt đầu hé mở nếu hành động thuận theo lẽ chính. Khi việc làm có danh nghĩa đúng đắn, lợi ích có thể lan tỏa đến cả những người đồng hành.
有命無咎，志行也。 — Có mệnh mà không lỗi, vì chí hướng đã được thực hành.
Cửu Ngũ
九五：休否，大人吉。其亡其亡，繫於苞桑。
Hưu bĩ, đại nhân cát. Kỳ vong kỳ vong, hệ vu bao tang.
Làm cho thời bế tắc ngưng lại, người lớn được tốt. Luôn tự nhắc: sắp mất rồi, sắp mất rồi, thì sẽ vững như buộc vào gốc dâu rậm rễ.
Khi đã có sức chấm dứt bế tắc, sự vững bền lại đến từ tâm thế biết lo xa, không chủ quan. Chính ý thức về sự mong manh giúp nền móng thêm chắc.
大人之吉，位正當也。 — Người lớn được tốt, vì ở ngôi chính đáng.
Thượng Cửu
上九：傾否，先否後喜。
Khuynh bĩ, tiên bĩ hậu hỉ.
Lật đổ thời bế tắc; trước thì bế tắc, sau thì vui mừng.
Bế tắc đến tận cùng thì có xu hướng tự nghiêng đổ, mở đường cho sự thông suốt. Điều này gợi nhắc rằng không có cảnh tắc nghẽn nào kéo dài mãi, nhưng vẫn cần người chủ động góp tay xoay chuyển.
否終則傾，何可長也。 — Bế tắc đến cùng thì nghiêng đổ, sao có thể kéo dài được.
Tinh thần người quân tử
Trong thời Bĩ, người quân tử thiên về giữ và lui: thu đức lại, giữ sự ngay thẳng, không chạy theo danh lợi hay chiều lòng số đông để được việc. Hãy gắn bó với những người cùng chí hướng, nuôi dưỡng nội lực và quan sát thời cơ; khi điều kiện chín muồi mới cẩn trọng tiến bước, luôn giữ tâm thế biết lo xa như buộc mình vào gốc dâu vững rễ.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.