Tàng thư · Quẻ 14 / 64

Hỏa Thiên Đại Hữu · 大有

Quẻ trên là Ly (lửa, mặt trời), dưới là Càn (trời): mặt trời ở trên cao soi khắp muôn vật, không nơi nào bị bỏ sót. Đó là hình ảnh sự sáng suốt bao trùm, khiến mọi thứ đều hiện rõ và quy về.

Đại Hữu là thời sở hữu lớn: nguồn lực, người tài và lòng người cùng quy tụ. Điểm đáng ngẫm là sự dồi dào ấy đến từ một trung tâm mềm mỏng, sáng suốt, biết ở chỗ cao mà không áp đặt. Khi có nhiều trong tay, câu hỏi không còn là làm sao có thêm, mà là giữ lòng khiêm cung, biết phân biệt thiện ác và dùng cái mình có cho đúng.

Quái từ

大有:元亨。

Đại Hữu: Nguyên hanh.

Đại Hữu: lớn lao và hanh thông.

Thoán truyện

大有,柔得尊位,大中而上下應之,曰大有。其德剛健而文明,應乎天而時行,是以元亨。

Đại Hữu là hào âm nhu được ở ngôi tôn quý, ở chính giữa ngôi cao, các hào trên dưới đều hưởng ứng, nên gọi là Đại Hữu (có được nhiều). Đức của quẻ vừa cương kiện (Càn) vừa văn minh (Ly), thuận ứng với trời và hành động đúng thời, vì thế mà lớn lao, hanh thông.

Đại Tượng

火在天上,大有;君子以遏惡揚善,順天休命。

Hỏa tại thiên thượng, Đại Hữu; quân tử dĩ át ác dương thiện, thuận thiên hưu mệnh.

Lửa ở trên trời là tượng quẻ Đại Hữu; người quân tử theo đó mà ngăn điều ác, đề cao điều thiện, thuận theo mệnh tốt lành của trời.

Các hào

Sơ Cửu

初九:無交害,匪咎,艱則無咎。

Vô giao hại, phỉ cữu, gian tắc vô cữu.

Chưa dính dáng đến điều hại, vốn không có lỗi; biết giữ lòng gian nan thận trọng thì không lỗi.

Lúc mới bắt đầu có trong tay, chưa vướng vào thị phi nên dễ chủ quan. Giữ ý thức về sự khó khăn có thể là một cách tự bảo vệ hữu ích.

大有初九,無交害也。 — Hào Sơ Cửu của quẻ Đại Hữu là chưa dính dáng đến điều hại vậy.

Cửu Nhị

九二:大車以載,有攸往,無咎。

Đại xa dĩ tái, hữu du vãng, vô cữu.

Xe lớn để chở, có chỗ để đi tới, không lỗi.

Năng lực vững vàng như cỗ xe lớn đủ sức gánh vác trọng trách được giao. Khi nền tảng đủ chắc, việc tiến lên mang theo nhiều thứ trở nên khả thi.

大車以載,積中不敗也。 — Xe lớn để chở, chất ở giữa mà không đổ hỏng vậy.

Cửu Tam

九三:公用亨於天子,小人弗克。

Công dụng hưởng vu thiên tử, tiểu nhân phất khắc.

Bậc công hầu đem dâng hiến lên thiên tử; kẻ tiểu nhân không làm được như vậy.

Có nhiều thì nên biết đem cái mình có phục vụ điều lớn hơn bản thân. Người hẹp lòng thường giữ khư khư, và chính sự giữ ấy dễ thành gánh nặng.

公用亨於天子,小人害也。 — Bậc công hầu đem dâng hiến lên thiên tử; với kẻ tiểu nhân thì điều ấy lại thành hại vậy.

Cửu Tứ

九四:匪其彭,無咎。

Phỉ kỳ bành, vô cữu.

Không tự phô trương sự thịnh lớn của mình, thì không lỗi.

Ở gần người đứng đầu mà lại sở hữu nhiều, khiêm lặng là điều đáng cân nhắc. Biết kìm sự phô trương là dấu hiệu của sự sáng suốt.

匪其彭,無咎;明辨晰也。 — Không tự phô trương sự thịnh lớn thì không lỗi, vì có trí sáng suốt phân biệt rõ ràng vậy.

Lục Ngũ

六五:厥孚交如,威如;吉。

Quyết phu giao như, uy như; cát.

Lấy lòng thành tín giao tiếp với người trên kẻ dưới, lại có uy nghiêm; tốt.

Người ở vị trí trung tâm có thể thu phục lòng người bằng sự chân thành, nhưng cũng cần chút uy nghi để sự cởi mở không bị xem nhẹ. Cân bằng giữa tin cậy và nghiêm trang là bài học đáng suy ngẫm.

厥孚交如,信以發志也。威如之吉,易而無備也。 — Lấy lòng thành tín giao tiếp, là dùng chữ tín để khơi dậy chí hướng của người. Có uy nghiêm mà được tốt, vì nếu quá dễ dãi thì người ta sẽ chẳng còn dè giữ vậy.

Thượng Cửu

上九:自天佑之,吉無不利。

Tự thiên hựu chi, cát vô bất lợi.

Từ trời giúp đỡ cho, tốt, không gì là không lợi.

Ở chỗ tột cùng của sự sở hữu mà không kiêu, biết thuận đạo và tôn trọng người hiền, thì mọi sự có xu hướng hanh thông như được trời phù trợ.

大有上吉,自天佑也。 — Hào trên cùng của quẻ Đại Hữu được tốt, là vì có trời giúp đỡ vậy.

Tinh thần người quân tử

Thời Đại Hữu thuận cho việc tiến, nhưng tiến trong khiêm cung và sáng suốt. Người quân tử khi có nhiều thì càng nên ngăn điều xấu, nâng điều tốt, đem cái mình có chia sẻ cho việc chung thay vì phô trương. Giữ lòng thành và chút nghiêm cẩn có lẽ là cách để sự dồi dào được bền lâu.

Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.