Dự là niềm vui hòa thuận và sự sẵn sàng khi mọi việc thuận theo lẽ tự nhiên mà vận động. Quẻ gợi rằng niềm vui chân chính nảy sinh khi ta hành động hợp thời, hợp lòng người; nhưng vui cũng dễ khiến người buông lơi, nên cần tự hỏi niềm vui của mình bắt nguồn từ đâu và có đang giữ được sự tỉnh táo hay không.
Quái từ
豫:利建侯,行師。
Dự: Lợi kiến hầu, hành sư.
Quẻ Dự: lợi cho việc dựng chư hầu, đem quân ra đi.
Thoán truyện
豫,剛應而志行,順以動,豫。豫,順以動,故天地如之,而況建侯行師乎?天地以順動,故日月不過,而四時不忒;聖人以順動,則刑罰清而民服。豫之時義大矣哉!
Dự là hào dương cứng được các hào âm hưởng ứng nên chí hướng được thi hành; thuận mà động, nên là Dự. Dự là thuận mà động, nên trời đất cũng như thế, huống chi việc dựng chư hầu, đem quân ra đi? Trời đất thuận mà động, nên mặt trời mặt trăng không lệch lạc, bốn mùa không sai chệch; thánh nhân thuận mà động thì hình phạt trong sáng mà dân phục. Ý nghĩa của thời Dự thật lớn lao thay!
Đại Tượng
雷出地奮,豫。先王以作樂崇德,殷薦之上帝,以配祖考。
Lôi xuất địa phấn, Dự. Tiên vương dĩ tác nhạc sùng đức, ân tiến chi Thượng Đế, dĩ phối tổ khảo.
Sấm ra khỏi mặt đất mà vang dậy, là tượng quẻ Dự. Bậc tiên vương theo đó mà làm nhạc để tôn sùng đức, long trọng dâng lên Thượng Đế, lấy tổ tiên phối hưởng.
Các hào
Sơ Lục
初六:鳴豫,凶。
Minh dự, hung.
Vui mà kêu khoe ra, xấu.
Niềm vui đến nhờ dựa vào người khác mà vội phô trương thì dễ khiến mình tự mãn. Thử xem mình đang khoe điều gì và điều đó có thật sự thuộc về mình không.
初六鳴豫,志窮凶也。 — Sơ Lục vui mà kêu khoe, là chí hướng đã cùng quẫn nên xấu.
Lục Nhị
六二:介於石,不終日,貞吉。
Giới vu thạch, bất chung nhật, trinh cát.
Vững vàng như đá, chẳng đợi hết ngày đã nhận ra, giữ chính bền thì tốt.
Giữa lúc mọi người say trong vui, người giữ được sự vững vàng sẽ nhanh chóng nhận ra lúc nào nên dừng. Sự tỉnh táo kịp thời là một dạng tự do nội tâm.
不終日,貞吉;以中正也。 — Chẳng đợi hết ngày, giữ chính bền thì tốt; vì ở ngôi giữa và chính.
Lục Tam
六三:盱豫,悔。遲有悔。
Hu dự, hối. Trì hữu hối.
Ngước mắt trông lên mà vui, sẽ hối hận; chậm trễ không sửa cũng có hối hận.
Trông chờ niềm vui từ người trên hay từ hoàn cảnh bên ngoài khiến ta mất chủ động. Nhận ra điều đó sớm và tự điều chỉnh có lẽ quan trọng hơn mãi chần chừ.
盱豫有悔,位不當也。 — Ngước trông mà vui nên có hối hận, vì ở ngôi không xứng đáng.
Cửu Tứ
九四:由豫,大有得。勿疑。朋盍簪。
Do dự, đại hữu đắc. Vật nghi. Bằng hạp trâm.
Niềm vui do mình mà có, được nhiều lớn lao. Chớ nghi ngờ, bạn bè sẽ tụ hợp như tóc gom vào trâm.
Đây là người tạo ra niềm vui cho tập thể, được mọi người tin cậy. Khi lòng thành thật và không ngờ vực, sự gắn kết tự nhiên hình thành quanh mình.
由豫,大有得;志大行也。 — Niềm vui do mình mà có, được nhiều lớn lao; là chí hướng được thi hành rộng rãi.
Lục Ngũ
六五:貞疾,恒不死。
Trinh tật, hằng bất tử.
Giữ chính mà như mang tật lâu ngày, nhưng mãi vẫn không đến nỗi mất.
Ở vị trí cao mà bị sức mạnh bên dưới lấn át, ta có thể thường xuyên chịu áp lực. Dù vậy, nếu giữ được sự trung dung thì vẫn trụ vững qua thời gian.
六五貞疾,乘剛也。恒不死,中未亡也。 — Lục Ngũ giữ chính mà như mang tật, vì cưỡi lên hào cứng; mãi không đến nỗi mất, vì đức trung chưa mất.
Thượng Lục
上六:冥豫,成有渝,無咎。
Minh dự, thành hữu du, vô cữu.
Vui đến mờ tối, việc đã thành mà biết thay đổi thì không lỗi.
Chìm đắm trong niềm vui đến cực điểm dễ làm lu mờ sự sáng suốt. Nhưng ngay cả khi đã lỡ sa đà, biết quay đầu thay đổi vẫn luôn là lựa chọn mở.
冥豫在上,何可長也。 — Vui đến mờ tối mà ở trên cùng, sao có thể lâu dài được.
Tinh thần người quân tử
Người quân tử ở thời Dự nên thuận theo lẽ tự nhiên mà hành động, đón nhận niềm vui nhưng không để nó làm mờ sự tỉnh táo. Có thể mạnh dạn tiến khi lòng người hưởng ứng, song nên giữ sự vững vàng như đá, biết dừng đúng lúc và sẵn sàng điều chỉnh khi thấy mình bắt đầu buông lơi.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.