Cổ là cái bát để lâu sinh sâu mọt, tượng cho những gì đã mục ruỗng vì bị bỏ mặc qua thời gian. Quẻ không dừng ở nỗi lo hư hỏng mà mời ta bắt tay sửa chữa: nhìn thẳng vào di sản cũ, cân nhắc trước sau rồi mới làm, để một khởi đầu mới có thể nảy ra từ chỗ đổ nát.
Quái từ
蠱：元亨，利涉大川。先甲三日，後甲三日。
Cổ: Nguyên hanh, lợi thiệp đại xuyên. Tiên giáp tam nhật, hậu giáp tam nhật.
Cổ: rất hanh thông, lợi về việc vượt sông lớn. Trước ngày Giáp ba ngày, sau ngày Giáp ba ngày.
Thoán truyện
蠱，剛上而柔下，巽而止，蠱。蠱，元亨，而天下治也。利涉大川，往有事也。先甲三日，後甲三日，終則有始，天行也。
Cổ là cứng ở trên, mềm ở dưới, thuận theo mà ngưng trệ, nên thành Cổ. Cổ mà rất hanh thông, ấy là thiên hạ được sửa sang mà yên trị. Lợi vượt sông lớn, nghĩa là tiến tới thì có việc phải làm. Trước Giáp ba ngày, sau Giáp ba ngày, nghĩa là hết thì lại bắt đầu, đó là lẽ vận hành của trời.
Đại Tượng
山下有風，蠱；君子以振民育德。
Sơn hạ hữu phong, Cổ; quân tử dĩ chấn dân dục đức.
Dưới núi có gió, là tượng quẻ Cổ; người quân tử theo đó mà chấn hưng dân chúng, nuôi dưỡng đức hạnh.
Các hào
Sơ Lục
初六：幹父之蠱，有子，考無咎，厲終吉。
Cán phụ chi cổ, hữu tử, khảo vô cữu, lệ chung cát.
Sửa sang việc hư hỏng của cha; có người con như thế thì cha không bị lỗi; tuy nguy nhưng cuối cùng tốt lành.
Bắt đầu sửa những gì người đi trước để lại khi vấn đề còn nhỏ là lúc dễ làm nhất. Có chút gian nan, nhưng giữ được lòng kính trọng với gốc rễ thì việc sửa đổi thường đi đến chỗ tốt.
幹父之蠱，意承考也。 — Sửa việc hư của cha, ý là nối tiếp chí hướng của cha.
Cửu Nhị
九二：幹母之蠱，不可貞。
Cán mẫu chi cổ, bất khả trinh.
Sửa việc hư hỏng của mẹ, không thể quá cứng nhắc giữ chặt.
Có những chỗ cần sửa mà đòi hỏi sự mềm mỏng hơn là cứng rắn. Thử tự hỏi: mình đang muốn đúng, hay muốn việc thật sự được cải thiện?
幹母之蠱，得中道也。 — Sửa việc hư của mẹ, là được đạo trung hòa.
Cửu Tam
九三：幹父之蠱，小有悔，無大咎。
Cán phụ chi cổ, tiểu hữu hối, vô đại cữu.
Sửa việc hư hỏng của cha, có chút ân hận nhỏ, nhưng không có lỗi lớn.
Làm quyết liệt đôi khi va chạm, để lại vài điều áy náy. Nhưng dám sửa vẫn hơn để mặc, miễn là biết điều chỉnh độ mạnh tay.
幹父之蠱，終無咎也。 — Sửa việc hư của cha, rốt cuộc không có lỗi.
Lục Tứ
六四：裕父之蠱，往見吝。
Dụ phụ chi cổ, vãng kiến lận.
Dung túng việc hư hỏng của cha, cứ thế mà đi thì gặp điều đáng tiếc.
Nể nang, khoan nhượng quá mức với cái sai cũ chỉ khiến nó lan rộng. Đây là lúc đáng xem lại mình có đang né tránh điều cần đối diện không.
裕父之蠱，往未得也。 — Dung túng việc hư của cha, cứ đi thì chưa đạt được gì.
Lục Ngũ
六五：幹父之蠱，用譽。
Cán phụ chi cổ, dụng dự.
Sửa việc hư hỏng của cha, nhờ vậy được tiếng khen.
Sửa đổi bằng sự ôn hòa, biết dùng người hiền giúp sức, thì cái mới được đón nhận mà không phủ nhận cái cũ. Uy tín đến từ cách làm có đức.
幹父之蠱；承以德也。 — Sửa việc hư của cha, được tiếng khen vì nối tiếp bằng đức.
Thượng Cửu
上九：不事王侯，高尚其事。
Bất sự vương hầu, cao thượng kỳ sự.
Không phụng sự vương hầu, giữ cho việc của mình cao khiết.
Khi phần việc của mình đã xong, có thể lùi ra ngoài vòng danh lợi để giữ phẩm cách. Đứng ngoài không phải là thờ ơ, mà là một cách sống có lựa chọn.
不事王侯，志可則也。 — Không phụng sự vương hầu, chí ấy đáng làm khuôn phép.
Tinh thần người quân tử
Thời Cổ nghiêng về hành động: nên tiến để sửa sang những gì đã trì trệ, đừng để nể nang khiến cái hư lan rộng. Trước khi làm hãy suy xét nguyên do, sau khi làm hãy theo dõi hệ quả, như lời dạy trước Giáp ba ngày, sau Giáp ba ngày. Giữ sự mềm mỏng đúng chỗ, cứng rắn đúng lúc, và nuôi đức của chính mình song song với việc đổi mới bên ngoài.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.