Phệ Hạp là hình ảnh miệng có vật chắn ngang, phải cắn đứt thì hai hàm mới khép lại được. Khi có điều gì cản trở sự thông suốt, quẻ gợi ý nên nhìn thẳng vào nó và xử lý dứt khoát bằng sự sáng suốt cùng nguyên tắc rõ ràng, thay vì né tránh. Quẻ cũng nhắc rằng sự cứng rắn cần đi cùng sự công minh và mềm mỏng đúng mực.
Quái từ
噬嗑:亨。利用獄。
Phệ hạp: Hanh. Lợi dụng ngục.
Cắn mà khép lại: hanh thông. Thuận lợi cho việc dùng hình ngục để xét xử.
Thoán truyện
頤中有物,曰噬嗑,噬嗑而亨。剛柔分,動而明,雷電合而章。柔得中而上行,雖不當位,利用獄也。
Trong miệng có vật, gọi là Phệ Hạp; cắn đứt được vật ấy thì hanh thông. Cương và nhu phân rõ, động mà sáng suốt, sấm và chớp hợp lại mà rực rỡ. Hào nhu được vị trí giữa và tiến lên trên, tuy không đúng ngôi nhưng thuận lợi cho việc xét xử.
Đại Tượng
雷電噬嗑;先王以明罰敕法。
Lôi điện Phệ hạp; tiên vương dĩ minh phạt sắc pháp.
Sấm và chớp là tượng quẻ Phệ Hạp; các bậc vua xưa noi theo đó mà làm rõ hình phạt, chỉnh đốn pháp lệnh.
Các hào
Sơ Cửu
初九:屨校滅趾,無咎。
Lũ giảo diệt chỉ, vô cữu.
Mang cùm ở chân, che khuất ngón chân, không có lỗi.
Sai sót còn nhỏ mà sớm bị ngăn lại là một điều may, vì nó giúp ta dừng bước trước khi đi xa hơn. Một chút ràng buộc lúc đầu có thể là bài học nhẹ nhàng nhất.
屨校滅趾,不行也。 — Mang cùm che khuất ngón chân, nghĩa là không cho đi tiếp nữa.
Lục Nhị
六二:噬膚滅鼻,無咎。
Phệ phu diệt tỵ, vô cữu.
Cắn vào miếng thịt mềm, ngập cả mũi, không có lỗi.
Việc trước mắt tương đối dễ xử lý, nhưng có thể ta dùng sức hơi quá tay. Đứng ở vị trí trung chính thì dù mạnh tay cũng không thành lỗi, miễn là vẫn giữ sự công bằng.
噬膚滅鼻,乘剛也。 — Cắn thịt mềm ngập cả mũi, vì hào này cưỡi lên hào cương.
Lục Tam
六三:噬臘肉,遇毒;小吝,無咎。
Phệ tích nhục, ngộ độc; tiểu lận, vô cữu.
Cắn miếng thịt khô cứng, gặp phải vị độc; hơi đáng tiếc, nhưng không có lỗi.
Khi xử lý việc cũ đã đóng cứng mà bản thân chưa ở đúng vị thế, ta dễ gặp sự chống đối hay khó chịu. Có chút ngượng ngùng, nhưng việc cần làm vẫn đáng làm.
遇毒,位不當也。 — Gặp vị độc, là vì ngôi vị không thích đáng.
Cửu Tứ
九四:噬乾胏,得金矢,利艱貞,吉。
Phệ can trỉ, đắc kim thỉ, lợi gian trinh, cát.
Cắn miếng thịt khô còn dính xương, được mũi tên bằng đồng; lợi ở chỗ giữ chính bền trong gian khó, tốt.
Đây là phần việc cứng nhất, cần sự cương trực như kim loại và thẳng như mũi tên. Kiên trì trong vất vả và giữ ngay thẳng thì có thể vượt qua, dù kết quả chưa thật sự rạng rỡ.
利艱貞吉,未光也。 — Lợi ở gian khó giữ chính thì tốt, vì đạo của hào này chưa được sáng tỏ trọn vẹn.
Lục Ngũ
六五:噬乾肉,得黃金,貞厲,無咎。
Phệ can nhục, đắc hoàng kim, trinh lệ, vô cữu.
Cắn miếng thịt khô, được vàng ròng; giữ chính mà vẫn biết lo nguy, không có lỗi.
Ở vị trí cao, việc xử lý dễ hơn hào trước, nhờ có sự trung hòa (màu vàng) và cứng rắn (kim loại). Dù thuận lợi, vẫn nên giữ lòng thận trọng như đang đứng trước hiểm nguy.
貞厲無咎,得當也。 — Giữ chính, biết lo nguy mà không có lỗi, vì xử sự thích đáng.
Thượng Cửu
上九:何校滅耳,凶。
Hà giảo diệt nhĩ, hung.
Vác gông trên cổ, che khuất cả tai, xấu.
Khi lỗi nhỏ tích tụ thành lớn mà vẫn không chịu lắng nghe, ta tự đặt mình vào thế bế tắc. Hình ảnh này nhắc nhở về giá trị của việc biết nghe và biết dừng sớm.
何校滅耳,聰不明也。 — Vác gông che khuất tai, vì nghe mà không sáng suốt.
Tinh thần người quân tử
Người quân tử gặp Phệ Hạp thì không né tránh trở ngại, mà xem xét cho sáng rồi quyết đoán xử lý theo nguyên tắc công bằng. Nên tiến lên giải quyết vấn đề, nhưng giữ sự mềm mỏng và tỉnh táo để không quá tay. Đồng thời tự soi lại mình, sửa lỗi từ khi còn nhỏ, chớ để tích tụ thành điều khó gỡ.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.