Bác là lúc mọi thứ bị bào mòn dần từ gốc rễ, phần âm nhu lấn lên, chỉ còn một hào dương đơn độc ở trên cùng. Đây là thời mà lực cũ đang tiêu hao, cố gắng tiến thêm dễ thành hao tổn vô ích. Quẻ gợi ta nhìn nhận chu kỳ đầy – vơi của sự vật, biết dừng lại để giữ phần cốt lõi, như hạt giống còn trong quả chín chờ ngày nảy mầm.
Quái từ
剝：不利有攸往。
Bác: Bất lợi hữu du vãng.
Quẻ Bác: Không có lợi nếu có chỗ muốn tiến đến.
Thoán truyện
剝，剝也，柔變剛也。不利有攸往，小人長也。順而止之，觀象也。君子尚消息盈虛，天行也。
Bác nghĩa là bóc lột, bào mòn: cái mềm làm biến đổi cái cứng. Không lợi khi có chỗ tiến đến, vì kẻ tiểu nhân đang lớn mạnh. Thuận theo thời mà dừng lại, đó là nhờ quan sát hình tượng của quẻ. Người quân tử coi trọng lẽ tiêu – trưởng, đầy – vơi, vì đó chính là sự vận hành của trời.
Đại Tượng
山附地上，剝；上以厚下，安宅。
Sơn phụ địa thượng, Bác; thượng dĩ hậu hạ, an trạch.
Núi dựa trên mặt đất, là tượng quẻ Bác; người ở trên vì thế phải bồi đắp cho kẻ dưới được dày dặn, để chỗ ở của mình được yên ổn.
Các hào
Sơ Lục
初六：剝床以足，蔑貞凶。
Bác sàng dĩ túc, miệt trinh hung.
Bóc mòn chiếc giường từ chân, làm hủy hoại điều chính đáng, xấu.
Sự suy hao thường bắt đầu từ những chỗ thấp nhất, ít ai để ý. Đây là lúc nên tự hỏi: nền tảng của mình có đang bị xói mòn mà mình chưa nhận ra?
剝床以足，以滅下也。 — Bóc mòn giường từ chân, là bắt đầu hủy hoại từ phía dưới.
Lục Nhị
六二：剝床以辨，蔑貞凶。
Bác sàng dĩ biện, miệt trinh hung.
Bóc mòn giường đến thanh khung, hủy hoại điều chính đáng, xấu.
Sự bào mòn đã lan lên cao hơn, mà xung quanh lại chưa có ai đồng hành nâng đỡ. Gợi ý nhìn lại các mối liên kết, và thận trọng khi đứng một mình trước áp lực.
剝床以辨，未有與也。 — Bóc mòn giường đến thanh khung, vì chưa có ai ứng hợp giúp đỡ.
Lục Tam
六三：剝之，無咎。
Bác chi, vô cữu.
Ở trong thời bóc mòn, nhưng không có lỗi.
Giữa đám đông đang cuốn theo xu hướng xấu, vẫn có thể chọn đứng về phía điều đúng dù phải tách khỏi tập thể. Sự khác biệt ấy đôi khi là cách giữ mình trong sạch.
剝之無咎，失上下也。 — Ở thời bóc mòn mà không có lỗi, vì đã rời bỏ những kẻ trên dưới cùng loại.
Lục Tứ
六四：剝床以膚，凶。
Bác sàng dĩ phu, hung.
Bóc mòn giường đến tận da thịt người nằm, xấu.
Sự hao mòn đã chạm đến chính bản thân, không còn là chuyện ở xa. Đây là tín hiệu để dừng lại, thu mình và bảo toàn những gì quan trọng nhất.
剝床以膚，切近災也。 — Bóc mòn giường đến da thịt, là đã kề sát họa hoạn.
Lục Ngũ
六五：貫魚，以宮人寵，無不利。
Quán ngư, dĩ cung nhân sủng, vô bất lợi.
Xâu cá thành chuỗi, dẫn các cung nhân đến được sủng ái, không gì là không lợi.
Người đứng đầu các âm biết dẫn dắt cả nhóm quy thuận về phía dương chính, biến thế suy thành trật tự. Gợi ý rằng khả năng tổ chức và khéo léo có thể xoay chuyển một tình thế khó.
以宮人寵，終無尤也。 — Dẫn các cung nhân đến được sủng ái, rốt cuộc không có điều gì đáng trách.
Thượng Cửu
上九：碩果不食，君子得輿，小人剝廬。
Thạc quả bất thực, quân tử đắc dư, tiểu nhân bác lư.
Quả lớn không bị ăn mất; người quân tử được xe để chở, kẻ tiểu nhân thì phá cả nhà lều.
Khi mọi thứ đã rã gần hết, vẫn còn một hạt giống nguyên vẹn chứa mầm hồi sinh. Người giữ được giá trị cốt lõi sẽ được mọi người nâng đỡ; kẻ chỉ biết bòn rút rốt cuộc tự phá chỗ dựa của mình.
君子得輿，民所載也。小人剝廬，終不可用也。 — Người quân tử được xe, vì được dân chúng nâng chở. Kẻ tiểu nhân phá nhà lều, rốt cuộc không thể dùng được.
Tinh thần người quân tử
Thời Bác không phải lúc để tiến hay tranh đua; người quân tử nên giữ, thuận thời mà dừng, củng cố nền móng và đối đãi rộng rãi với người dưới. Hãy bảo toàn những giá trị cốt lõi như quả lớn không bị ăn mất, kiên nhẫn chờ vòng tiêu – trưởng xoay chuyển.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.