Tấn là tiến lên, như mặt trời ló khỏi mặt đất và dần sáng tỏ. Quẻ gợi một giai đoạn có thể được nhìn thấy, được tin dùng và mở rộng ảnh hưởng. Sự tiến ấy bền hơn khi đi cùng đức sáng, sự thuận hòa và lòng chính trực. Đó là hướng tỏa sáng từ bên trong chứ không phải sự chen lấn.
Quái từ
晉:康侯用錫馬蕃庶,晝日三接。
Tấn: Khang hầu dụng tích mã phồn thứ, trú nhật tam tiếp.
Quẻ Tấn: bậc hầu làm yên nước được ban thưởng ngựa nhiều đông đúc, trong một ngày được tiếp kiến ba lần.
Thoán truyện
晉,進也。明出地上,順而麗乎大明,柔進而上行。是以康侯用錫馬蕃庶,晝日三接也。
Tấn nghĩa là tiến lên. Ánh sáng hiện ra trên mặt đất. Thuận theo mà nương vào bậc đại minh, nét mềm tiến lên và đi ở trên. Vì thế bậc hầu làm yên nước được ban ngựa đông nhiều, một ngày được tiếp kiến ba lần.
Đại Tượng
明出地上,晉;君子以自昭明德。
Minh xuất địa thượng, Tấn; quân tử dĩ tự chiêu minh đức.
Ánh sáng hiện ra trên mặt đất là tượng quẻ Tấn. Người quân tử theo đó mà tự làm sáng tỏ đức sáng của mình.
Các hào
Sơ Lục
初六:晉如,摧如,貞吉。罔孚,裕無咎。
Tấn như, tồi như, trinh cát. Võng phu, dụ vô cữu.
Muốn tiến mà bị cản trở, giữ chính thì tốt. Chưa được người tin, cứ khoan thai rộng rãi thì không lỗi.
Bước đầu chưa được ghi nhận là chuyện thường. Có thể giữ đúng hướng, bình thản và để thời gian chứng minh, thay vì nóng vội cầu người khác tin mình.
晉如,摧如;獨行正也。裕無咎;未受命也。 — Muốn tiến mà bị cản: một mình vẫn đi theo lẽ chính. Khoan thai thì không lỗi: vì chưa nhận được mệnh giao phó.
Lục Nhị
六二:晉如,愁如,貞吉。受茲介福,於其王母。
Tấn như, sầu như, trinh cát. Thụ tư giới phúc, ư kỳ vương mẫu.
Muốn tiến mà lòng âu lo, giữ chính thì tốt. Sẽ nhận phúc lớn này từ bậc vương mẫu.
Khi tiến mà chưa có người hô ứng, lòng dễ băn khoăn. Giữ sự ngay thẳng và vừa phải thì sự nâng đỡ có thể đến từ nơi mình ít ngờ, như sự bao dung của bậc trên.
受茲介福,以中正也。 — Nhận phúc lớn ấy là nhờ ở chỗ trung chính.
Lục Tam
六三:眾允,悔亡。
Chúng doãn, hối vong.
Mọi người đều tin theo, nỗi hối tiếc tiêu tan.
Tự mình chưa đủ, nhưng khi cùng chung chí hướng với mọi người thì sự tin cậy tập thể bù đắp chỗ thiếu. Đây là lúc đi cùng nhau thay vì đi một mình.
眾允之,志上行也。 — Mọi người tin theo, vì chí hướng cùng muốn tiến lên.
Cửu Tứ
九四:晉如碩鼠,貞厲。
Tấn như thạc thử, trinh lệ.
Tiến lên như con chuột lớn, cứ giữ mãi như thế thì nguy.
Ở vị trí cao mà lòng tham giữ, sợ người khác vượt mình, thì sự tiến trở nên lén lút và bất an. Đáng tự hỏi: mình đang giữ chỗ hay đang xứng với chỗ?
碩鼠貞厲,位不當也。 — Chuột lớn, giữ mãi thì nguy, vì ngôi vị không thỏa đáng.
Lục Ngũ
六五:悔亡,失得勿恤,往吉,無不利。
Hối vong, thất đắc vật tuất, vãng cát, vô bất lợi.
Hối tiếc tiêu tan, được hay mất chớ bận lòng, cứ đi thì tốt, không gì là không lợi.
Khi đã ở chỗ sáng và có lòng thuận, không cần đong đếm từng được mất. Buông bớt sự tính toán, giữ tâm sáng mà làm thì con đường tự mở.
失得勿恤,往有慶也。 — Được mất chớ bận lòng, vì đi tới thì có điều mừng.
Thượng Cửu
上九:晉其角,維用伐邑,厲吉無咎,貞吝。
Tấn kỳ giác, duy dụng phạt ấp, lệ cát vô cữu, trinh lận.
Tiến đến tận sừng, chỉ nên dùng để chỉnh đốn ấp riêng của mình; tuy có nguy nhưng tốt, không lỗi; cứ cố chấp thì đáng tiếc.
Tiến đến cực điểm thì sức cứng dễ thành quá đà. Sức mạnh ấy nên quay vào chỉnh đốn chính mình và phạm vi của mình, hơn là hướng ra ngoài.
維用伐邑,道未光也。 — Chỉ nên dùng để chỉnh đốn ấp riêng, vì đạo chưa được sáng rộng.
Tinh thần người quân tử
Đây là thời có thể tiến, nhưng tiến bằng cách làm sáng đức mình hơn là phô trương hay giành giật. Gặp trở ngại thì giữ chính và khoan thai; được tin dùng thì chớ tham giữ chỗ; khi đã lên cao, nên quay về tự sửa mình. Hãy để ánh sáng tự lan ra như mặt trời lên khỏi mặt đất.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.