Tàng thư · Quẻ 38 / 64

Hỏa Trạch Khuê · 睽

Trên là Ly (lửa), lửa bốc lên; dưới là Đoài (đầm), nước thấm xuống, hai thế vận động ngược chiều nhau nên thành tượng chia lìa. Ly và Đoài lại là hai người con gái cùng ở một nhà nhưng chí hướng khác nhau.

Khuê là thời khắc mọi thứ trông như lệch hướng, mỗi bên một ý, khó hòa làm một. Quẻ gợi rằng khác biệt chưa hẳn là đổ vỡ: trong chỗ chia lìa vẫn có thể tìm ra điểm chung, nếu biết bắt đầu từ những việc nhỏ và giữ lòng mềm mỏng. Đây là lúc nên tự hỏi điều gì thật sự làm mình xa cách người khác, và điều gì vẫn còn nối được.

Quái từ

睽:小事吉。

Khuê: Tiểu sự cát.

Khuê: làm việc nhỏ thì tốt.

Thoán truyện

睽,火動而上,澤動而下;二女同居,其志不同行;說而麗乎明,柔進而上行,得中而應乎剛;是以小事吉。天地睽,而其事同也;男女睽,而其志通也;萬物睽,而其事類也;睽之時用大矣哉!

Khuê là lửa động mà bốc lên, đầm động mà chảy xuống; hai người con gái ở chung một nhà mà chí hướng không cùng đi một đường. Vui hòa mà nương vào chỗ sáng, mềm mỏng tiến lên mà đi ở trên, được chỗ giữa mà ứng với hào cứng; vì thế việc nhỏ thì tốt. Trời đất cách biệt mà công việc sinh thành vẫn là một; nam nữ khác nhau mà chí hướng vẫn thông với nhau; muôn vật khác biệt mà việc của chúng vẫn có loại tương đồng. Công dụng của thời Khuê lớn lắm thay!

Đại Tượng

上火下澤,睽;君子以同而異。

Thượng hỏa hạ trạch, Khuê; quân tử dĩ đồng nhi dị.

Trên là lửa, dưới là đầm, ấy là quẻ Khuê; người quân tử noi theo đó mà hòa đồng nhưng vẫn giữ chỗ khác biệt của mình.

Các hào

Sơ Cửu

初九:悔亡,喪馬勿逐,自復;見惡人無咎。

Hối vong, táng mã vật trục, tự phục; kiến ác nhân vô cữu.

Hối hận tiêu tan; mất ngựa chớ đuổi theo, nó sẽ tự quay về; gặp kẻ xấu thì không có lỗi.

Có những thứ rời xa không cần níu kéo, khi thời điểm đến chúng có thể tự trở lại. Gặp người không hợp ý, đối diện ôn hòa thường giúp tránh thêm hiềm khích hơn là né tránh.

見惡人,以辟咎也。 — Gặp kẻ xấu là để tránh lỗi lầm vậy.

Cửu Nhị

九二:遇主於巷,無咎。

Ngộ chủ ư hạng, vô cữu.

Gặp chủ nơi ngõ hẻm, không có lỗi.

Khi con đường chính chưa thông, một cuộc gặp gỡ không chính thức, linh hoạt vẫn có thể nối lại quan hệ. Điều đáng cân nhắc là giữ được chính đạo dù đi bằng lối nhỏ.

遇主於巷,未失道也。 — Gặp chủ nơi ngõ hẻm, ấy là chưa mất đạo vậy.

Lục Tam

六三:見輿曳,其牛掣,其人天且劓,無初有終。

Kiến dư duệ, kỳ ngưu xế, kỳ nhân thiên thả tị, vô sơ hữu chung.

Thấy xe bị kéo lùi lại, con trâu bị giữ chặt, người đánh xe bị thích trán lại bị xẻo mũi; lúc đầu không thuận nhưng về sau có kết cục.

Giai đoạn đầu có thể thấy bị cản trở từ nhiều phía, mọi bước đi đều vướng víu. Nếu giữ được sự kiên nhẫn và tìm đúng chỗ dựa vững vàng, mọi chuyện có xu hướng dần thông suốt về sau.

見輿曳,位不當也。無初有終,遇剛也。 — Thấy xe bị kéo lùi, là vì ở vị trí không thích đáng. Lúc đầu không thuận mà về sau có kết cục, là vì gặp được hào cứng.

Cửu Tứ

九四:睽孤,遇元夫,交孚,厲無咎。

Khuê cô, ngộ nguyên phu, giao phu, lệ vô cữu.

Chia lìa mà cô độc, gặp được người tốt lành, cùng nhau tin tưởng; tuy có nguy nhưng không lỗi.

Cảm giác lạc lõng giữa những bất đồng có thể được hóa giải khi gặp một người cùng chí hướng và chân thành. Niềm tin song phương là thứ giúp vượt qua thế chênh vênh, dù vẫn cần thận trọng.

交孚無咎,志行也。 — Cùng nhau tin tưởng nên không lỗi, ấy là chí hướng được thực hiện vậy.

Lục Ngũ

六五:悔亡,厥宗噬膚,往何咎。

Hối vong, quyết tông phệ phu, vãng hà cữu.

Hối hận tiêu tan; người cùng phe cắn vào lớp da mềm, tiến tới thì có lỗi gì đâu.

Khi người đồng chí hướng gắn bó dễ dàng như cắn vào miếng thịt mềm, việc kết nối trở nên tự nhiên. Đây là lúc có thể mạnh dạn tiến tới với lòng khiêm hòa.

厥宗噬膚,往有慶也。 — Người cùng phe cắn vào da mềm, tiến tới thì có điều mừng vậy.

Thượng Cửu

上九:睽孤,見豕負塗,載鬼一車,先張之弧,後說之弧,匪寇婚媾,往遇雨則吉。

Khuê cô, kiến thỉ phụ đồ, tái quỷ nhất xa, tiên trương chi hồ, hậu thoát chi hồ, phỉ khấu hôn cấu, vãng ngộ vũ tắc cát.

Chia lìa mà cô độc, thấy con lợn lấm đầy bùn, thấy một xe chở đầy ma quỷ; trước thì giương cung, sau lại buông cung; chẳng phải giặc cướp mà là người đến cầu hôn; đi mà gặp mưa thì tốt.

Khi lòng đầy nghi ngại, ta dễ nhìn người khác thành điều đáng sợ và vội vàng phòng thủ. Khi nỗi ngờ vực lắng xuống như cơn mưa rửa sạch bụi, có thể nhận ra kẻ tưởng là đối thủ hóa ra là người muốn kết thân.

遇雨之吉,群疑亡也。 — Gặp mưa mà tốt, là vì mọi mối nghi ngờ đều tiêu tan vậy.

Tinh thần người quân tử

Thời Khuê, người quân tử không vội ép mọi người phải đồng lòng, mà giữ lấy sự hòa nhã, bắt đầu từ những việc nhỏ để tìm điểm chung. Nên giữ hơn là tiến mạnh; lắng lại những nghi ngờ trong lòng, vì nhiều khi khoảng cách sinh ra từ cách ta nhìn hơn là từ sự thật.

Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.