Kiển là lúc đường đi gặp trắc trở, phía trước có hiểm nguy như núi cao chắn lối, nước sâu cản bước. Tinh thần của quẻ không nằm ở việc cố vượt bằng mọi giá, mà ở chỗ biết dừng lại, quay về xét mình, tìm người đồng hành và chọn hướng đi thuận hơn. Khó khăn khi ấy có thể trở thành dịp để nuôi dưỡng sự sáng suốt và đức kiên nhẫn.
Quái từ
蹇：利西南，不利東北；利見大人，貞吉。
Kiển: Lợi Tây Nam, bất lợi Đông Bắc; lợi kiến đại nhân, trinh cát.
Quẻ Kiển: lợi về hướng Tây Nam, không lợi về hướng Đông Bắc; lợi khi gặp bậc đại nhân, giữ chính bền thì tốt.
Thoán truyện
蹇，難也，險在前也。見險而能止，知矣哉！蹇利西南，往得中也；不利東北，其道窮也。利見大人，往有功也。當位貞吉，以正邦也。蹇之時用大矣哉！
Kiển nghĩa là gian nan, vì hiểm nguy ở phía trước. Thấy hiểm mà biết dừng, thật là sáng suốt thay! Kiển lợi về Tây Nam, vì đi tới thì được chỗ trung hòa; không lợi về Đông Bắc, vì đường ấy đến chỗ cùng tận. Lợi gặp đại nhân, vì đi tới thì có công. Ở đúng ngôi mà giữ chính thì tốt, nhờ đó mà chấn chỉnh được nước nhà. Cái dụng của thời Kiển thật lớn lao thay!
Đại Tượng
山上有水，蹇；君子以反身修德。
Sơn thượng hữu thủy, Kiển; quân tử dĩ phản thân tu đức.
Trên núi có nước, là tượng quẻ Kiển; người quân tử theo đó mà quay về xét lại bản thân, tu sửa đức hạnh.
Các hào
Sơ Lục
初六：往蹇，來譽。
Vãng kiển, lai dự.
Tiến tới thì gặp gian nan, quay lại thì được khen ngợi.
Ở buổi đầu của khó khăn, vội vã lao lên dễ sa vào bế tắc. Biết lùi lại, chờ thời có thể là lựa chọn được người khác trân trọng.
往蹇來譽，宜待也。 — Tiến tới gặp gian nan, quay lại được khen ngợi, vì nên chờ đợi.
Lục Nhị
六二：王臣蹇蹇，匪躬之故。
Vương thần kiển kiển, phỉ cung chi cố.
Bề tôi của vua gian nan chồng chất, chẳng phải vì cớ riêng của bản thân.
Có những vất vả ta gánh không vì lợi ích riêng mà vì trách nhiệm chung. Khi động cơ trong sáng, dù kết quả chưa như ý, lòng vẫn có thể thanh thản.
王臣蹇蹇，終無尤也。 — Bề tôi của vua gian nan chồng chất, rốt cuộc không có gì đáng trách.
Cửu Tam
九三：往蹇來反。
Vãng kiển lai phản.
Tiến tới thì gặp gian nan, nên quay trở về.
Khi bước tới chỉ thêm trắc trở, quay về với nền tảng của mình, với những người thân thuộc, có thể mang lại sức mạnh và niềm vui.
往蹇來反，內喜之也。 — Tiến tới gặp gian nan nên quay trở về, vì người bên trong vui mừng với điều đó.
Lục Tứ
六四：往蹇來連。
Vãng kiển lai liên.
Tiến tới thì gặp gian nan, quay lại thì liên kết được với người khác.
Một mình khó vượt hiểm, nhưng kết nối và hợp lực với người cùng chí hướng sẽ mở ra khả năng mới. Đây là lúc nên xây dựng sự gắn bó chân thành.
往蹇來連，當位實也。 — Tiến tới gặp gian nan, quay lại liên kết, vì ở đúng ngôi và có lòng thực.
Cửu Ngũ
九五：大蹇朋來。
Đại kiển bằng lai.
Gặp gian nan lớn, bạn bè kéo đến giúp.
Giữa lúc khó khăn nhất, người giữ được sự chính trực và mực thước thường tự nhiên thu hút sự đồng hành của người khác. Nhân cách vững vàng là điểm tựa để tụ họp lòng người.
大蹇朋來，以中節也。 — Gặp gian nan lớn mà bạn bè kéo đến, vì giữ được đức trung và tiết độ.
Thượng Lục
上六：往蹇來碩，吉；利見大人。
Vãng kiển lai thạc, cát; lợi kiến đại nhân.
Tiến tới thì gặp gian nan, quay lại thì nên việc lớn, tốt; lợi khi gặp bậc đại nhân.
Khi khó khăn đã đến cuối, việc quay về hợp sức và nương theo người có tầm nhìn có thể giúp làm nên điều lớn lao. Biết khiêm nhường học hỏi là cách đi ra khỏi thế bí.
往蹇來碩，志在內也。利見大人，以從貴也。 — Tiến tới gặp gian nan, quay lại nên việc lớn, vì chí hướng ở bên trong. Lợi gặp đại nhân, vì theo bậc tôn quý.
Tinh thần người quân tử
Thời Kiển nghiêng về giữ và lui hơn là cố tiến: dừng lại trước hiểm, nhìn lại bản thân, tu dưỡng và chuẩn bị. Hãy tìm đến người đồng hành đáng tin và bậc có hiểu biết để cùng suy xét, chọn con đường bằng phẳng hơn thay vì lối đã cùng tận. Giữ lòng ngay thẳng, kiên nhẫn chờ thời là cách người quân tử đi qua gian nan.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.