Tổn là bớt đi: bớt phần dưới để bồi cho phần trên, bớt cái thừa để giữ cái cốt lõi. Quẻ gợi rằng sự giảm bớt, nếu xuất phát từ lòng thành và đúng lúc, có thể là con đường đi lên chứ không phải mất mát. Điều đáng suy ngẫm là ta đang giữ những gì không còn cần, và có thể buông bớt điều gì để sống giản dị, chân thật hơn.
Quái từ
損：有孚，元吉，無咎，可貞，利有攸往。曷之用，二簋可用享。
Tổn: Hữu phu, nguyên cát, vô cữu, khả trinh, lợi hữu du vãng. Hạt chi dụng, nhị quỹ khả dụng hưởng.
Tổn: có lòng thành tín thì rất tốt, không lỗi, có thể giữ chính bền, có chỗ đi tới thì lợi. Dùng vào việc gì? Hai bát lễ đơn sơ cũng có thể dùng để dâng cúng.
Thoán truyện
損，損下益上，其道上行。損而有孚，元吉，無咎，可貞，利有攸往。曷之用？二簋可用享；二簋應有時。損剛益柔有時，損益盈虛，與時偕行。
Tổn là bớt dưới thêm trên, đạo ấy hướng lên trên. Bớt mà có lòng thành, nên rất tốt, không lỗi, có thể giữ chính bền, có chỗ đi tới thì lợi. Dùng vào việc gì? Hai bát lễ cũng có thể dâng cúng; nhưng dùng hai bát lễ phải hợp thời. Bớt cứng thêm mềm phải có lúc; bớt và thêm, đầy và vơi, đều phải cùng đi với thời.
Đại Tượng
山下有澤，損；君子以懲忿窒欲。
Sơn hạ hữu trạch, Tổn; quân tử dĩ trừng phẫn trất dục.
Dưới núi có đầm, là tượng quẻ Tổn; người quân tử theo đó mà răn nén cơn giận, ngăn lấp lòng ham muốn.
Các hào
Sơ Cửu
初九：已事遄往，無咎，酌損之。
Dĩ sự thuyên vãng, vô cữu, chước tổn chi.
Gác việc của mình lại mà mau đến giúp, không lỗi; nhưng nên cân nhắc mức độ bớt mình.
Sẵn lòng giúp người là điều đẹp, song cũng cần lượng sức, cho đi vừa phải để không làm cạn chính mình.
已事遄往，尚合志也。 — Gác việc mình mà mau đến giúp, vì cùng hợp chí hướng với người ở trên.
Cửu Nhị
九二：利貞，征凶，弗損，益之。
Lợi trinh, chinh hung, phất tổn, ích chi.
Lợi ở chỗ giữ chính bền; vội tiến thì xấu; không tự bớt mình mà vẫn làm lợi cho người.
Có những lúc giữ vững nguyên tắc và vị trí của mình chính là một cách đóng góp đáng quý, không cần hy sinh điều cốt lõi.
九二利貞，中以為志也。 — Cửu Nhị lợi ở giữ chính, vì lấy đức trung làm chí hướng.
Lục Tam
六三：三人行，則損一人；一人行，則得其友。
Tam nhân hành, tắc tổn nhất nhân; nhất nhân hành, tắc đắc kỳ hữu.
Ba người cùng đi thì bớt đi một người; một người đi thì gặp được bạn.
Quan hệ thường bền nhất khi chuyên nhất, đôi lứa tương hợp; quá đông thì dễ sinh phân tâm, ít mà đồng lòng thì lại tìm được tri kỷ.
一人行，三則疑也。 — Một người đi thì được bạn, ba người thì sinh nghi ngờ lẫn nhau.
Lục Tứ
六四：損其疾，使遄有喜，無咎。
Tổn kỳ tật, sử thuyên hữu hỷ, vô cữu.
Bớt đi cái tật của mình, khiến cho mau có niềm vui, không lỗi.
Nhận ra khuyết điểm và sửa sớm thường mở ra sự nhẹ nhõm; điều cần bớt nhất đôi khi nằm ngay trong thói quen của chính ta.
損其疾，亦可喜也。 — Bớt được cái tật của mình, cũng là điều đáng mừng.
Lục Ngũ
六五：或益之，十朋之龜弗克違，元吉。
Hoặc ích chi, thập bằng chi quy phất khắc vi, nguyên cát.
Có người đem đến làm lợi cho, dù là mai rùa quý giá mười bằng cũng không thể trái được, rất tốt.
Khi khiêm hư, rộng lòng đón nhận, sự trợ giúp thường tự tìm đến; điều tốt đến từ đức độ hơn là từ sự cầu cạnh.
六五元吉，自上佑也。 — Lục Ngũ rất tốt, vì được phúc giúp đỡ từ trên.
Thượng Cửu
上九：弗損益之，無咎，貞吉，有攸往，得臣無家。
Phất tổn ích chi, vô cữu, trinh cát, hữu du vãng, đắc thần vô gia.
Không bớt của người mà làm lợi cho người, không lỗi, giữ chính bền thì tốt, có chỗ đi tới; được người theo về mà không phân biệt nhà riêng.
Ở vị trí đủ đầy, cách đóng góp đẹp nhất là làm lợi chung mà không lấy bớt của ai; lòng công bằng ấy khiến người khắp nơi muốn đồng hành.
弗損益之，大得志也。 — Không bớt của người mà làm lợi cho người, là thỏa được chí lớn.
Tinh thần người quân tử
Đây là thời nên giản lược: bớt điều thừa, nén giận, tiết chế ham muốn, và cho đi bằng lòng thành hơn là bằng hình thức. Người quân tử không ngại bớt, nhưng bớt có chừng mực và đúng lúc, giữ lại phần cốt lõi của mình. Hãy xem sự buông bỏ như một bước điều chỉnh để đi tiếp vững vàng hơn.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.