Tàng thư · Quẻ 42 / 64

Phong Lôi Ích · 益

Quẻ trên là Tốn (gió), quẻ dưới là Chấn (sấm): gió và sấm cùng nổi, tiếp sức cho nhau mà thế càng mạnh. Sấm động ở dưới, gió thuận ở trên, như sức sống được khơi dậy và lan tỏa, tượng cho sự tăng ích.

Ích là sự tăng thêm, nhưng là kiểu tăng đến từ việc bên trên chịu bớt phần mình để vun đắp cho bên dưới. Quẻ gợi suy ngẫm rằng lợi ích bền lâu thường nảy sinh khi ta biết san sẻ, biết thuận theo thời mà làm, và biết tự sửa mình mỗi ngày. Đây là lúc nên hành động có hướng đi, nhưng gốc rễ vẫn nằm ở lòng thành và sự chính trực.

Quái từ

益:利有攸往,利涉大川。

Ích: Lợi hữu du vãng, lợi thiệp đại xuyên.

Quẻ Ích: Lợi về việc có nơi để đi tới, lợi về việc vượt qua sông lớn.

Thoán truyện

益,損上益下,民說無疆,自上下下,其道大光。利有攸往,中正有慶。利涉大川,木道乃行。益動而巽,日進無疆。天施地生,其益無方。凡益之道,與時偕行。

Ích là bớt ở trên để thêm cho dưới, dân vui không bờ bến; từ trên hạ mình xuống với dưới, đạo ấy sáng lớn. Lợi có nơi để đi tới, vì giữ được trung chính nên có phúc lành. Lợi vượt sông lớn, vì đạo của gỗ (thuyền bè) nhờ đó mà được thi hành. Ích là động mà thuận, ngày càng tiến không giới hạn. Trời ban ra, đất sinh nở, sự tăng ích ấy không câu nệ phương hướng. Phàm đạo tăng ích đều phải cùng đi với thời.

Đại Tượng

風雷,益;君子以見善則遷,有過則改。

Phong lôi, Ích; quân tử dĩ kiến thiện tắc thiên, hữu quá tắc cải.

Gió và sấm là tượng quẻ Ích; người quân tử theo đó mà thấy điều thiện thì dời theo, có lỗi thì sửa đổi.

Các hào

Sơ Cửu

初九:利用為大作,元吉,無咎。

Lợi dụng vi đại tác, nguyên cát, vô cữu.

Lợi về việc làm nên công việc lớn, phải rất tốt lành thì mới không có lỗi.

Khi được tiếp sức từ bên trên, đây có thể là lúc bắt tay vào việc lớn. Nhưng vị trí còn thấp, nên kết quả cần thật trọn vẹn mới xứng với sự tin tưởng được trao.

元吉無咎,下不厚事也。 — Rất tốt lành mới không lỗi, vì người ở dưới vốn không phải là người gánh vác việc lớn.

Lục Nhị

六二:或益之,十朋之龜弗克違,永貞吉。王用享於帝,吉。

Hoặc ích chi, thập bằng chi quy phất khắc vi, vĩnh trinh cát. Vương dụng hưởng ư Đế, cát.

Có người làm ích cho, như được tặng con rùa quý giá mười bằng không thể từ chối; giữ chính bền lâu thì tốt. Vua dùng lòng ấy dâng lễ lên Thượng Đế, tốt.

Khi lòng mình rỗng mở và giữ được sự ngay thẳng, những điều tốt đẹp có xu hướng tự tìm đến. Điều đáng suy ngẫm là làm sao giữ sự chân thành ấy lâu dài, đừng để thuận lợi làm lơi lỏng.

或益之,自外來也。 — Có người làm ích cho, là điều từ bên ngoài đến.

Lục Tam

六三:益之用凶事,無咎。有孚中行,告公用圭。

Ích chi dụng hung sự, vô cữu. Hữu phu trung hành, cáo công dụng khuê.

Được làm ích bằng những việc gian nan, không có lỗi. Có lòng tin thật, đi theo đường trung, như cầm ngọc khuê đến trình bậc công.

Đôi khi sự trưởng thành đến qua những việc khó khăn, như một cách tôi luyện. Giữ lòng thành và sự minh bạch, tự tin trình bày mình một cách đàng hoàng, thì thử thách có thể trở thành vốn liếng.

益用凶事,固有之也。 — Được làm ích bằng việc gian nan, vốn là điều đáng phải có để rèn giũa.

Lục Tứ

六四:中行,告公從。利用為依遷國。

Trung hành, cáo công tòng. Lợi dụng vi y thiên quốc.

Đi theo đường trung, trình lên bậc công thì được nghe theo. Lợi về việc làm chỗ dựa để dời đô.

Ở vị trí trung gian, người biết giữ mực thước dễ được tin cậy và trở thành cầu nối. Đây có thể là lúc phù hợp cho những thay đổi lớn, miễn là xuất phát từ lợi ích chung.

告公從,以益志也。 — Trình lên bậc công mà được nghe theo, vì có chí làm ích cho người.

Cửu Ngũ

九五:有孚惠心,勿問元吉。有孚惠我德。

Hữu phu huệ tâm, vật vấn nguyên cát. Hữu phu huệ ngã đức.

Có lòng tin thật, có tâm ban ơn, chẳng cần hỏi cũng rất tốt lành. Người dưới tin thật mà cảm cái đức của ta.

Khi sự tử tế xuất phát từ lòng thật, không cần tính toán xem có được đáp lại hay không. Lòng tốt chân thành thường tự tạo nên sự gắn bó và tin yêu.

有孚惠心,勿問之矣。惠我德,大得志也。 — Có lòng tin thật, có tâm ban ơn, thì chẳng cần phải hỏi nữa. Người cảm đức của ta, ấy là được thỏa chí lớn.

Thượng Cửu

上九:莫益之,或擊之,立心勿恒,凶。

Mạc ích chi, hoặc kích chi, lập tâm vật hằng, hung.

Không ai làm ích cho, lại có kẻ công kích; lập tâm không bền vững, xấu.

Khi chỉ muốn nhận thêm cho mình mà quên san sẻ, sự ủng hộ có xu hướng rời đi, thậm chí chuyển thành phản đối. Hào này nhắc ta xem lại sự kiên định trong tâm và cách mình đối đãi với người khác.

莫益之,偏辭也。或擊之,自外來也。 — Không ai làm ích cho, đó mới là lời nói về một phía. Có kẻ công kích, là điều từ bên ngoài đến.

Tinh thần người quân tử

Đây là thời có thể tiến, nhưng nên tiến bằng cách cho đi và vun đắp hơn là thu vén cho riêng mình. Người quân tử thấy điều thiện thì học theo, có lỗi thì sửa ngay, giữ lòng thành và thuận theo thời mà làm. Nếu thấy mình bắt đầu chỉ muốn nhận thêm, đó là lúc nên dừng lại tự xét.

Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.