Quẻ Tỉnh lấy hình ảnh cái giếng: làng có thể dời đi, nhưng giếng vẫn ở đó, lặng lẽ nuôi người đến và đi mà không cạn. Quẻ gợi suy ngẫm về những giá trị bền vững, về nguồn nuôi dưỡng chung, và về việc phải đưa được nước lên tới miệng giếng thì công sức mới thành. Nửa đường buông dây hay để gàu vỡ thì mọi nỗ lực trước đó dễ thành dang dở.
Quái từ
井：改邑不改井，無喪無得，往來井井。汔至，亦未繘井，羸其瓶，凶。
Tỉnh: Cải ấp bất cải tỉnh, vô táng vô đắc, vãng lai tỉnh tỉnh. Ngật chí, diệc vị duật tỉnh, luy kỳ bình, hung.
Quẻ Tỉnh: Đổi làng chứ không đổi giếng; giếng không vơi đi mà cũng chẳng đầy thêm; người đi kẻ lại đều múc nước giếng. Gàu đã gần tới miệng giếng mà dây vẫn chưa kéo ra khỏi giếng, lại làm vỡ cái bình, thì xấu.
Thoán truyện
巽乎水而上水，井；井養而不窮也。改邑不改井，乃以剛中也。汔至亦未繘井，未有功也。羸其瓶，是以凶也。
Gỗ đi vào trong nước rồi đưa nước lên, đó là Tỉnh; giếng nuôi người mà không bao giờ cạn. Đổi làng chứ không đổi giếng, là nhờ có đức cương kiện ở vị trí giữa. Gàu gần tới miệng giếng mà dây chưa ra khỏi giếng, nghĩa là chưa có công. Làm vỡ cái bình, vì thế mà xấu.
Đại Tượng
木上有水，井；君子以勞民勸相。
Mộc thượng hữu thủy, Tỉnh; quân tử dĩ lao dân khuyến tương.
Trên gỗ có nước, đó là hình tượng quẻ Tỉnh; người quân tử theo đó mà ủy lạo, chăm lo cho dân và khuyến khích mọi người giúp đỡ lẫn nhau.
Các hào
Sơ Lục
初六：井泥不食，舊井無禽。
Tỉnh nê bất thực, cựu tỉnh vô cầm.
Giếng đầy bùn, không ai uống; giếng cũ bỏ hoang, đến chim chóc cũng không ghé.
Một nguồn lực bị bỏ bê lâu ngày thì dần mất giá trị trong mắt người khác. Có lẽ đây là lúc nhìn lại xem điều gì trong mình đang bị lắng đọng, cần được khơi thông.
井泥不食，下也。舊井無禽，時舍也。 — Giếng bùn không ai uống, vì ở chỗ thấp dưới cùng. Giếng cũ không có chim đến, vì đã bị thời thế bỏ qua.
Cửu Nhị
九二：井谷射鮒，甕敝漏。
Tỉnh cốc xạ phụ, úng tệ lậu.
Nước giếng như dòng khe chỉ chảy xuống rót cho cá diếc; cái vò thì cũ nát, rò rỉ.
Có tài năng nhưng thiếu người cùng chung sức và thiếu phương tiện để đưa nó lên, nên giá trị chỉ chảy về những chỗ nhỏ nhặt. Điều đáng suy ngẫm là tìm sự kết nối và công cụ phù hợp.
井谷射鮒，無與也。 — Giếng như khe rót cho cá diếc, vì không có ai ở trên ứng hợp cùng.
Cửu Tam
九三：井渫不食，為我心惻，可用汲，王明，並受其福。
Tỉnh tiết bất thực, vị ngã tâm trắc, khả dụng cấp, vương minh, tịnh thụ kỳ phúc.
Giếng đã được khơi sạch mà không ai uống, khiến lòng ta xót xa; nước ấy có thể múc dùng được, nếu bậc vua sáng suốt thì mọi người cùng hưởng phúc.
Đã chuẩn bị sẵn sàng mà chưa được dùng đến là cảm giác dễ khiến lòng chùng xuống. Hào gợi rằng giá trị thật vẫn ở đó, chờ người biết nhìn nhận; kiên nhẫn giữ mình trong sạch vẫn là điều đáng làm.
井渫不食，行惻也。求王明，受福也。 — Giếng sạch mà không ai uống, người qua đường cũng thấy xót. Mong có vua sáng suốt, là để mọi người cùng được hưởng phúc.
Lục Tứ
六四：井甃，無咎。
Tỉnh trứu, vô cữu.
Xây lát lại thành giếng, không có lỗi.
Chưa phải lúc múc nước dùng, nhưng là lúc tu sửa nền tảng. Việc củng cố bên trong tuy lặng lẽ nhưng giúp nguồn nước sau này trong và bền.
井甃無咎，修井也。 — Xây lát thành giếng mà không có lỗi, là vì đang sửa sang giếng.
Cửu Ngũ
九五：井冽，寒泉食。
Tỉnh liệt, hàn tuyền thực.
Nước giếng trong mát, mạch suối lạnh được người múc uống.
Đây là lúc giá trị trong sạch được đón nhận và nuôi dưỡng người khác. Sự ngay thẳng, đúng mực ở bên trong là điều làm nên dòng nước ấy.
寒泉之食，中正也。 — Mạch suối lạnh được người uống, là nhờ ở vị trí trung chính.
Thượng Lục
上六：井收勿幕，有孚元吉。
Tỉnh thu vật mạc, hữu phu nguyên cát.
Nước giếng đã kéo lên được, đừng che đậy miệng giếng; có lòng thành tín thì rất tốt lành.
Khi công việc đã thành, tinh thần của hào là mở ra, sẻ chia chứ không giữ riêng. Sự rộng mở bền bỉ cùng lòng tin là điều làm cho nguồn nuôi dưỡng được trọn vẹn.
元吉在上，大成也。 — Rất tốt lành ở hào trên cùng, là vì việc giếng đã hoàn thành lớn lao.
Tinh thần người quân tử
Người quân tử gặp quẻ Tỉnh nên giữ vững điều cốt lõi, chăm sửa nền tảng và làm cho mình trong sạch như mạch nước giếng. Khi đã bắt tay vào việc, cần kiên trì đưa gàu lên tới miệng giếng, tránh bỏ dở giữa chừng. Thành quả có được thì nên mở ra cho mọi người cùng dùng, lấy sự chăm lo và khuyến khích nhau làm gốc.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.