Cách là thay đổi tận gốc, như lột bỏ lớp da cũ để thành hình mới. Quẻ nhắc rằng đổi thay chỉ được lòng người khi đúng thời, có lý lẽ chính đáng và được chuẩn bị đến độ chín. Điều đáng ngẫm không chỉ là có nên đổi hay không, mà là đã đến lúc chưa, và mình đổi vì điều gì.
Quái từ
革:巳日乃孚,元亨利貞,悔亡。
Cách: Dĩ nhật nãi phu, nguyên hanh lợi trinh, hối vong.
Quẻ Cách: Đến ngày việc đổi thay đã thành thì mới được người tin; rất hanh thông, lợi ở sự chính bền; nỗi ân hận mất đi.
Thoán truyện
革,水火相息,二女同居,其志不相得,曰革。巳日乃孚;革而信也。文明以說,大亨以正,革而當,其悔乃亡。天地革而四時成,湯武革命,順乎天而應乎人,革之時義大矣哉!
Cách là nước và lửa diệt lẫn nhau; hai người con gái ở chung mà chí hướng không hợp nhau, nên gọi là Cách. Ngày việc đã thành mới được tin, nghĩa là đổi thay rồi người ta mới tin theo. Có văn minh sáng suốt (Ly) lại có hòa vui (Đoài), hanh thông lớn nhờ giữ điều chính; đổi thay mà thỏa đáng thì nỗi ân hận mới mất. Trời đất biến đổi mà bốn mùa thành; vua Thang, vua Vũ đổi mệnh, thuận theo trời mà ứng với lòng người. Ý nghĩa của thời Cách thật lớn lao thay!
Đại Tượng
澤中有火,革;君子以治曆明時。
Trạch trung hữu hỏa, Cách; quân tử dĩ trị lịch minh thời.
Trong đầm có lửa là tượng quẻ Cách; người quân tử theo đó mà sửa định lịch pháp, làm rõ thời tiết bốn mùa.
Các hào
Sơ Cửu
初九:鞏用黃牛之革。
Củng dụng hoàng ngưu chi cách.
Buộc chặt bằng da bò vàng.
Ở buổi đầu, thời chưa đến và vị thế còn thấp, nên giữ mình vững vàng theo lẽ trung thuận thay vì vội vàng thay đổi. Đây là lúc tích lũy và quan sát hơn là hành động.
鞏用黃牛,不可以有為也。 — Buộc chặt bằng da bò vàng, nghĩa là chưa thể làm điều gì lớn.
Lục Nhị
六二:巳日乃革之,征吉,無咎。
Dĩ nhật nãi cách chi, chinh cát, vô cữu.
Đến ngày thích hợp mới thay đổi; tiến lên thì tốt, không có lỗi.
Có đức trung chính, lại có người trên ứng hợp, khi thời đã chín thì mạnh dạn bước tới là hợp lẽ. Sự chuẩn bị kỹ trước đó khiến bước đi trở nên tự nhiên.
巳日革之,行有嘉也。 — Đến ngày thích hợp mới thay đổi, nghĩa là đi tới sẽ có điều tốt đẹp.
Cửu Tam
九三:征凶,貞厲,革言三就,有孚。
Chinh hung, trinh lệ, cách ngôn tam tựu, hữu phu.
Hấp tấp tiến thì xấu, dù giữ chính vẫn nguy; lời bàn về việc đổi thay đã ba lần xét kỹ và đồng thuận, thì có lòng tin.
Tính cứng mà ở chỗ quá trung dễ khiến người nóng vội. Hãy cân nhắc, bàn bạc nhiều lần cho thấu đáo; khi lý lẽ đã chín và mọi người cùng tin thì việc đổi thay mới có chỗ dựa.
革言三就,又何之矣。 — Lời bàn đổi thay đã ba lần xét kỹ, thì còn phải đi đâu nữa.
Cửu Tứ
九四:悔亡,有孚改命,吉。
Hối vong, hữu phu cải mệnh, cát.
Nỗi ân hận mất đi; có lòng tin mà đổi mệnh, tốt.
Đã qua nửa quẻ, nước lửa giao nhau, là lúc sự thay đổi thật sự diễn ra. Điều cốt yếu là lòng thành và sự tin cậy từ người xung quanh, không chỉ là ý muốn của riêng mình.
改命之吉,信志也。 — Đổi mệnh mà tốt là vì chí hướng được người tin.
Cửu Ngũ
九五:大人虎變,未占有孚。
Đại nhân hổ biến, vị chiêm hữu phu.
Bậc đại nhân biến đổi như cọp thay lông; chưa cần xem bói đã có lòng tin.
Người có đức và địa vị chính đáng làm việc đổi mới thì sự thay đổi rực rỡ, rõ ràng như vằn cọp. Khi việc làm minh bạch và chính đáng, lòng tin tự đến mà không cần thuyết phục.
大人虎變,其文炳也。 — Bậc đại nhân biến đổi như cọp, vằn của nó sáng rõ.
Thượng Lục
上六:君子豹變,小人革面,征凶,居貞吉。
Quân tử báo biến, tiểu nhân cách diện, chinh hung, cư trinh cát.
Người quân tử biến đổi như beo thay lông, kẻ tiểu nhân đổi sắc mặt; tiến thêm thì xấu, ở yên giữ chính thì tốt.
Khi cuộc đổi thay đã thành, người có học tự đổi mới mình, người thường cũng thuận theo bề ngoài. Lúc này nên vun đắp và giữ gìn điều đã đạt được, thay vì tiếp tục xáo trộn.
君子豹變,其文蔚也。小人革面,順以從君也。 — Người quân tử biến đổi như beo, vằn của nó đẹp đẽ. Kẻ tiểu nhân đổi sắc mặt, là thuận mà theo người trên.
Tinh thần người quân tử
Người quân tử trong thời Cách không đổi vì chán cũ hay vì nóng vội, mà đổi khi thời đã chín, lẽ đã rõ và lòng người đã tin. Nên chuẩn bị kỹ, bàn bạc nhiều lần, giữ mình chính trực; khi thay đổi đã thành thì biết dừng lại để vun đắp, đừng xáo trộn thêm.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.