Chấn là sấm động, là cú rung bất ngờ khiến người ta giật mình. Quẻ gợi ý rằng nỗi sợ, nếu biết dùng để tự xét mình, có thể trở thành nền tảng của sự vững vàng; người giữ được tâm định giữa chấn động thì sau đó có thể cười nói thong dong. Điều đáng suy ngẫm không phải là tránh mọi rung chuyển, mà là cách ta đứng vững khi nó đến.
Quái từ
震：亨。震來虩虩，笑言啞啞。震驚百里，不喪匕鬯。
Chấn: Hanh. Chấn lai hích hích, tiếu ngôn ách ách. Chấn kinh bách lý, bất táng chủy sưởng.
Chấn: hanh thông. Sấm đến thì nơm nớp lo sợ, rồi sau cười nói vui vẻ. Sấm động làm kinh hãi trăm dặm, mà người chủ tế không đánh rơi muỗng thìa và chén rượu thơm.
Thoán truyện
震，亨。震來虩虩，恐致福也。笑言啞啞，後有則也。震驚百里，驚遠而懼邇也。出可以守宗廟社稷，以為祭主也。
Chấn thì hanh thông. Sấm đến nơm nớp lo sợ, là vì biết sợ mà dẫn tới phúc. Cười nói vui vẻ, là vì sau đó có phép tắc để noi theo. Sấm làm kinh hãi trăm dặm, tức khiến người xa phải giật mình và người gần phải e sợ. Người như thế ra gánh vác có thể giữ gìn tông miếu xã tắc, làm chủ việc tế lễ.
Đại Tượng
洊雷，震；君子以恐懼修省。
Tiến lôi, Chấn; quân tử dĩ khủng cụ tu tỉnh.
Sấm nối tiếp nhau là tượng quẻ Chấn; người quân tử theo đó mà mang lòng kính sợ để sửa mình và tự xét lỗi.
Các hào
Sơ Cửu
初九：震來虩虩，後笑言啞啞，吉。
Chấn lai hích hích, hậu tiếu ngôn ách ách, cát.
Sấm đến thì nơm nớp lo sợ, sau đó cười nói vui vẻ, tốt.
Biết giật mình đúng lúc là khởi đầu của sự tỉnh táo. Nỗi lo ban đầu, nếu được chuyển thành sự cẩn trọng, có xu hướng mở ra một trạng thái an nhiên về sau.
震來虩虩，恐致福也。笑言啞啞，後有則也。 — Sấm đến nơm nớp lo sợ, là biết sợ mà dẫn tới phúc. Cười nói vui vẻ, là vì sau đó có phép tắc.
Lục Nhị
六二：震來厲，億喪貝，躋於九陵，勿逐，七日得。
Chấn lai lệ, ức táng bối, tê ư cửu lăng, vật trục, thất nhật đắc.
Sấm đến dữ dội nguy hiểm, liệu chừng sẽ mất của cải, bèn trèo lên chỗ gò cao chín tầng; đừng đuổi theo, bảy ngày sẽ được lại.
Khi sức ép quá lớn, có lúc nên tạm buông cái đang nắm và lui về chỗ cao để giữ mình. Những gì thuộc về mình thường có cách quay lại khi thời thế xoay vòng, không cần vội vã níu kéo.
震來厲，乘剛也。 — Sấm đến nguy hiểm, vì hào âm cưỡi lên hào dương cứng mạnh.
Lục Tam
六三：震蘇蘇，震行無眚。
Chấn tô tô, chấn hành vô sảnh.
Sấm động khiến tinh thần rã rời bàng hoàng; nếu nhân sự chấn động mà biết đi, thay đổi, thì không gặp lỗi lầm.
Đứng ở vị trí chưa hợp, ta dễ bị cú sốc làm mất phương hướng. Gợi ý ở đây là dùng chính sự rung chuyển ấy làm động lực để dịch chuyển, điều chỉnh, thay vì đứng yên trong hoang mang.
震蘇蘇，位不當也。 — Sấm động rã rời bàng hoàng, vì ngôi vị không chính đáng.
Cửu Tứ
九四：震遂泥。
Chấn toại nê.
Sấm động rồi sa lún vào bùn.
Có những khởi động mạnh mẽ nhưng bị vây giữa hoàn cảnh nặng nề nên khó vươn lên. Đây là lúc nên tự hỏi điều gì đang níu chân mình, thay vì chỉ cố gồng thêm sức.
震遂泥，未光也。 — Sấm động sa vào bùn, vì đạo của mình chưa được sáng tỏ.
Lục Ngũ
六五：震往來厲，億無喪，有事。
Chấn vãng lai lệ, ức vô táng, hữu sự.
Sấm động đi lại đều nguy, liệu chừng giữ trung thì không mất gì, vẫn giữ được việc của mình.
Giữa những đợt rung động liên tiếp, người giữ được sự cân bằng ở trung tâm thì không đánh mất điều cốt lõi. Chú tâm vào việc chính của mình có thể là chỗ dựa vững nhất.
震往來厲，危行也。其事在中，大無喪也。 — Sấm động đi lại đều nguy, là vì hành động trong thế hiểm. Việc của mình nằm ở đạo trung, nên lớn lao mà không mất gì.
Thượng Lục
上六：震索索，視矍矍，征凶。震不於其躬，於其鄰，無咎。婚媾有言。
Chấn tác tác, thị quặc quặc, chinh hung. Chấn bất ư kỳ cung, ư kỳ lân, vô cữu. Hôn cấu hữu ngôn.
Sấm động khiến khí lực rời rã, mắt nhìn ngơ ngác bất an, tiến tới thì xấu. Sấm chưa giáng vào thân mình mà mới ở chỗ láng giềng, biết phòng trước thì không lỗi. Việc hôn nhân, kết giao có lời ra tiếng vào.
Khi lòng đã hoảng, mọi bước tiến vội đều dễ sai lệch. Thấy biến động xảy ra quanh mình mà sớm biết răn mình thì có thể tránh được lỗi, dù đôi khi phải chịu chút lời qua tiếng lại.
震索索，中未得也。雖凶無咎，畏鄰戒也。 — Sấm động khiến rời rã, vì chưa đạt được đạo trung. Tuy xấu mà không lỗi, vì biết sợ cái họa ở láng giềng mà tự răn mình.
Tinh thần người quân tử
Người quân tử gặp lúc chấn động thì không chạy theo nỗi sợ, mà dùng nó để sửa mình và xét lại việc làm. Nên giữ vững điều cốt lõi, tạm dừng những bước tiến vội vàng khi lòng chưa định, và chỉ hành động khi tâm đã yên. Biết phòng xa từ những dấu hiệu quanh mình thường là cách giữ mình bền lâu hơn cả.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.