Thuần Cấn · 艮

Sơ Lục

初六：艮其趾，無咎，利永貞。

Cấn kỳ chỉ, vô cữu, lợi vĩnh trinh.

Dừng ở ngón chân, không có lỗi, lợi ở chỗ giữ bền lâu sự chính đáng.

Dừng ngay từ bước đầu tiên, trước khi đi sai, là cách giữ mình nhẹ nhàng nhất. Sự kiên nhẫn bền bỉ ở giai đoạn khởi đầu có thể là điều đáng cân nhắc.

艮其趾，未失正也。 — Dừng ở ngón chân, ấy là chưa mất sự chính đáng.

Lục Nhị

六二：艮其腓，不拯其隨，其心不快。

Cấn kỳ phì, bất chửng kỳ tùy, kỳ tâm bất khoái.

Dừng ở bắp chân, không cứu được cái mình theo, trong lòng không vui.

Mình muốn dừng đúng, nhưng phải đi theo một sức kéo lớn hơn mà không ngăn lại được. Cảm giác bất lực ấy gợi ta nhìn rõ giới hạn ảnh hưởng của bản thân.

不拯其隨，未退聽也。 — Không cứu được cái mình theo, vì bên kia chưa chịu lui lại mà lắng nghe.

Cửu Tam

九三：艮其限，列其夤，厲薰心。

Cấn kỳ hạn, liệt kỳ dần, lệ huân tâm.

Dừng ở ngang lưng, làm rời thịt dọc sống lưng, nguy hiểm như lửa hun trong lòng.

Ép mình dừng một cách cứng nhắc, cắt đứt sự liên thông trên dưới, sẽ khiến lòng nóng nảy bất an. Tĩnh thật sự có lẽ cần sự mềm mại hơn là gồng ép.

艮其限，危薰心也。 — Dừng ở ngang lưng, nỗi nguy hun đốt trong lòng.

Lục Tứ

六四：艮其身，無咎。

Cấn kỳ thân, vô cữu.

Dừng ở thân mình, không có lỗi.

Biết tự kiềm chế chính mình, giữ thân ở chỗ thích hợp, thì ít điều phải hối tiếc. Có lẽ đây là lúc quay về tự sửa mình hơn là tác động ra bên ngoài.

艮其身，止諸躬也。 — Dừng ở thân mình, tức là dừng nơi chính bản thân.

Lục Ngũ

六五：艮其輔，言有序，悔亡。

Cấn kỳ phụ, ngôn hữu tự, hối vong.

Dừng ở hàm, lời nói có thứ tự, sự hối tiếc mất đi.

Giữ lời, nói đúng lúc và có mạch lạc giúp tránh nhiều điều đáng tiếc. Hãy thử cân nhắc: điều gì nên nói, và điều gì nên để im lặng.

艮其輔，以中正也。 — Dừng ở hàm, vì ở chỗ trung chính.

Thượng Cửu

上九：敦艮，吉。

Đôn cấn, cát.

Dừng một cách đôn hậu, tốt lành.

Sự dừng đã thấm thành nếp sống, vững vàng và trọn vẹn đến cuối cùng. Sự điềm tĩnh dày dặn như núi là nền tảng cho một kết thúc an hòa.

敦艮之吉，以厚終也。 — Cái tốt của sự dừng đôn hậu, là nhờ giữ được sự dày dặn đến cuối.