Phong là lúc mọi sự đầy đủ, thịnh lớn như mặt trời đứng giữa trưa. Quẻ nhắc rằng thời thịnh chỉ là một khoảnh khắc trong vòng đầy vơi của trời đất: giữa trưa rồi sẽ xế, trăng tròn rồi sẽ khuyết. Điều đáng suy ngẫm không phải là giữ mãi sự đầy, mà là sống sáng suốt, rộng lòng và soi khắp trong lúc đang ở đỉnh cao.
Quái từ
豐:亨,王假之,勿憂,宜日中。
Phong: Hanh, vương cách chi, vật ưu, nghi nhật trung.
Phong: hanh thông; bậc vương giả đạt tới cảnh ấy; chớ lo, nên như mặt trời giữa trưa.
Thoán truyện
豐,大也。明以動,故豐。王假之,尚大也。勿憂宜日中,宜照天下也。日中則昃,月盈則食,天地盈虛,與時消息,而況於人乎?況於鬼神乎?
Phong nghĩa là lớn, thịnh. Sáng suốt mà hành động nên thịnh lớn. Bậc vương giả đạt tới, vì chuộng sự lớn lao. Chớ lo, nên như mặt trời giữa trưa, tức là nên soi sáng khắp thiên hạ. Mặt trời đứng bóng thì sẽ xế, trăng tròn thì sẽ khuyết; trời đất đầy vơi còn theo thời mà tiêu trưởng, huống chi là con người, huống chi là quỷ thần?
Đại Tượng
雷電皆至,豐;君子以折獄致刑。
Lôi điện giai chí, Phong; quân tử dĩ chiết ngục trí hình.
Sấm và chớp cùng đến là hình tượng quẻ Phong; người quân tử theo đó mà xét đoán việc kiện tụng, thi hành hình phạt cho đúng mực.
Các hào
Sơ Cửu
初九:遇其配主,雖旬無咎,往有尚。
Ngộ kỳ phối chủ, tuy tuần vô cữu, vãng hữu thượng.
Gặp được người chủ tương xứng với mình; tuy ngang bằng nhau cũng không lỗi, tiến tới thì được quý trọng.
Gặp người đồng điệu, ngang tầm là cơ hội để cùng nhau làm nên việc. Sự tương trợ ấy có giá trị khi mỗi bên biết giữ chừng mực, không cố vượt lấn nhau.
雖旬無咎,過旬災也。 — Tuy ngang bằng mà không lỗi, nhưng vượt quá sự ngang bằng thì sinh hại.
Lục Nhị
六二:豐其蔀,日中見斗,往得疑疾,有孚發若,吉。
Phong kỳ bộ, nhật trung kiến Đẩu, vãng đắc nghi tật, hữu phu phát nhược, cát.
Tấm che dày đặc, giữa trưa mà thấy sao Đẩu; tiến tới thì bị nghi kỵ; nếu có lòng thành để khơi mở thì tốt.
Khi ánh sáng của mình bị che khuất bởi hoàn cảnh hay người trên chưa sáng suốt, cố chen tới dễ chuốc nghi ngờ. Lòng chân thành bền bỉ có thể là con đường mở dần sự thấu hiểu.
有孚發若,信以發志也。 — Có lòng thành để khơi mở, tức là dùng chữ tín mà khai mở chí hướng.
Cửu Tam
九三:豐其沛,日中見沫,折其右肱,無咎。
Phong kỳ bái, nhật trung kiến muội, chiết kỳ hữu quăng, vô cữu.
Màn che dày rộng, giữa trưa mà thấy cả sao nhỏ; gãy cánh tay phải, không lỗi.
Có lúc bóng tối dày đến mức tài năng không có chỗ dùng, như mất đi cánh tay đắc lực. Nhận ra giới hạn của thời thế và tạm gác việc lớn có thể là cách giữ mình không lầm lỗi.
豐其沛,不可大事也。折其右肱,終不可用也。 — Màn che dày rộng, tức là không thể làm việc lớn. Gãy cánh tay phải, tức là rốt cuộc không thể dùng được.
Cửu Tứ
九四:豐其蔀,日中見斗,遇其夷主,吉。
Phong kỳ bộ, nhật trung kiến Đẩu, ngộ kỳ di chủ, cát.
Tấm che dày đặc, giữa trưa mà thấy sao Đẩu; gặp được người chủ ngang hàng với mình, tốt.
Đang ở chỗ chưa thật sáng, nhưng tìm được người cùng chí hướng để đồng hành thì tình thế có thể chuyển biến. Chủ động tìm đến sự hợp sức thường quý hơn ngồi chờ ánh sáng tự tới.
豐其蔀,位不當也。日中見斗,幽不明也。遇其夷主,吉;行也。 — Tấm che dày đặc, vì ngôi vị không chính đáng. Giữa trưa thấy sao Đẩu, vì u tối không sáng. Gặp người chủ ngang hàng mà tốt, vì biết hành động.
Lục Ngũ
六五:來章,有慶譽,吉。
Lai chương, hữu khánh dự, cát.
Chiêu mời được người tài đức sáng đẹp đến, có phúc lành và tiếng khen, tốt.
Người ở vị trí dẫn dắt mà khiêm nhu, biết mở lòng đón người tài, thì cái thịnh trở nên bền và đẹp. Thành tựu lúc ấy là thành tựu chung, không của riêng ai.
六五之吉,有慶也。 — Cái tốt của hào Sáu năm là có phúc lành.
Thượng Lục
上六:豐其屋,蔀其家,闚其戶,闃其無人,三歲不覿,凶。
Phong kỳ ốc, bộ kỳ gia, khuy kỳ hộ, khuých kỳ vô nhân, tam tuế bất địch, hung.
Làm nhà cao lớn, che kín cả nhà mình; nhìn qua cửa thì vắng lặng không người, ba năm chẳng thấy ai, xấu.
Đỉnh cao của sự thịnh mà tự đóng kín, tự cao, thì cái đầy đủ hóa thành cô lập. Hình ảnh ngôi nhà lớn không bóng người gợi ta tự hỏi: mình đang xây dựng điều gì, và cho ai.
豐其屋,天際翔也。闚其戶,闃其無人,自藏也。 — Làm nhà cao lớn, tức là bay vút tận chân trời. Nhìn qua cửa vắng lặng không người, tức là tự mình che giấu, khép kín.
Tinh thần người quân tử
Khi mọi sự đang thuận và đầy, người quân tử không lo âu nhưng cũng không say sưa, mà dùng sự sáng suốt để soi xét công bằng và chia sẻ ánh sáng rộng ra. Nên tiến bằng lòng thành và sự hợp sức, đồng thời giữ tâm khiêm nhu, chuẩn bị tinh thần cho lúc mặt trời ngả bóng. Tránh tự cô lập trong thành công của chính mình.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.