Hoán là sự tan tỏa: như gió thổi trên mặt nước làm băng giá tan ra, những gì bế tắc, chia rẽ, co cụm có cơ hội được khai thông. Tinh thần của quẻ là làm tan điều ngăn cách mà không để mọi thứ rời rạc, cần một điểm tựa chung như tâm thành, lý tưởng hay giá trị chung để quy tụ lòng người. Quẻ gợi ta tự hỏi: điều gì trong mình nên buông cho tan, và điều gì nên giữ làm gốc?
Quái từ
渙：亨。王假有廟，利涉大川，利貞。
Hoán: Hanh. Vương cách hữu miếu, lợi thiệp đại xuyên, lợi trinh.
Hoán: hanh thông. Bậc vương giả đến nơi tông miếu, lợi cho việc vượt sông lớn, lợi ở sự giữ chính bền.
Thoán truyện
渙，亨。剛來而不窮，柔得位乎外而上同。王假有廟，王乃在中也。利涉大川，乘木有功也。
Hoán mà hanh thông, vì hào cương đến ở dưới mà không cùng quẫn, hào nhu được ngôi ở quẻ ngoài và hòa đồng với bên trên. Bậc vương giả đến tông miếu, ấy là vua ở chỗ trung chính. Lợi vượt sông lớn, vì cưỡi thuyền gỗ mà có công.
Đại Tượng
風行水上，渙；先王以享於帝立廟。
Phong hành thủy thượng, Hoán; tiên vương dĩ hưởng ư đế lập miếu.
Gió đi trên mặt nước, ấy là tượng Hoán; các bậc tiên vương theo đó mà dâng lễ lên Thượng đế, lập tông miếu.
Các hào
Sơ Lục
初六：用拯馬壯，吉。
Dụng chửng mã tráng, cát.
Dùng ngựa khỏe để cứu vớt, tốt.
Khi sự tan rã mới chớm, ra tay sớm và biết dựa vào sức mạnh đáng tin cậy thì việc cứu vãn dễ dàng hơn. Gợi ý: đừng đợi rạn nứt lớn mới tìm cách hàn gắn.
初六之吉，順也。 — Cái tốt của hào Sáu đầu là nhờ biết thuận theo.
Cửu Nhị
九二：渙奔其機，悔亡。
Hoán bôn kỳ cơ, hối vong.
Giữa lúc tan tác, chạy đến chỗ tựa của mình, ăn năn tiêu mất.
Trong lúc mọi thứ xáo trộn, tìm về điểm tựa vững vàng của bản thân giúp ta không bị cuốn đi. Điểm tựa ấy có thể là nguyên tắc sống hay những người đồng lòng.
渙奔其機，得願也。 — Chạy đến chỗ tựa giữa lúc tan tác, là được như điều mong muốn.
Lục Tam
六三：渙其躬，無悔。
Hoán kỳ cung, vô hối.
Làm tan cái riêng của bản thân, không có gì ăn năn.
Buông bớt cái tôi, sự tư lợi riêng để hướng về điều lớn hơn mình là cách vượt qua thời ly tán. Gợi ta suy ngẫm: mình đang bám giữ điều gì chỉ vì bản ngã?
渙其躬，志在外也。 — Làm tan cái riêng của mình, vì chí hướng ở bên ngoài.
Lục Tứ
六四：渙其群，元吉。渙有丘，匪夷所思。
Hoán kỳ quần, nguyên cát. Hoán hữu khâu, phỉ di sở tư.
Làm tan những bè nhóm, rất tốt. Tan đi mà lại tụ thành gò lớn, điều mà người thường khó nghĩ tới.
Dẹp bỏ những phe nhóm nhỏ hẹp lại chính là cách quy tụ được một khối lớn hơn. Đây là sự công tâm vượt ra ngoài lối nghĩ thông thường.
渙其群，元吉；光大也。 — Làm tan bè nhóm mà rất tốt, vì đức sáng tỏ và rộng lớn.
Cửu Ngũ
九五：渙汗其大號，渙王居，無咎。
Hoán hãn kỳ đại hiệu, hoán vương cư, vô cữu.
Ban hiệu lệnh lớn tỏa ra như mồ hôi thấm khắp thân, phân tán của cải nơi vua ở, không có lỗi.
Người ở vị trí dẫn dắt cần đưa ra thông điệp rõ ràng, lan tỏa khắp nơi, và sẵn lòng chia sẻ những gì mình tích giữ. Sự quy tụ đến từ lời nói chính đáng và tấm lòng rộng mở.
王居無咎，正位也。 — Nơi vua ở mà không có lỗi, vì ở đúng ngôi chính.
Thượng Cửu
上九：渙其血，去逖出，無咎。
Hoán kỳ huyết, khứ địch xuất, vô cữu.
Làm tan điều tổn thương, rời đi xa, ra khỏi chốn nguy, không có lỗi.
Khi đã ở cuối thời ly tán, biết giữ khoảng cách với nơi dễ gây tổn hại là một lựa chọn sáng suốt. Lùi ra xa đôi khi là cách giữ mình trọn vẹn.
渙其血，遠害也。 — Làm tan điều tổn thương, là để tránh xa chỗ hại.
Tinh thần người quân tử
Người quân tử thời Hoán nên chủ động làm tan những bế tắc, buông bớt tư lợi và tránh bè phái, đồng thời giữ vững một điểm tựa chung để không rơi vào rời rạc. Có thể tiến bước như thuyền vượt sông, miễn là giữ lòng chính trực và biết lùi xa khi gặp chỗ dễ tổn hại.
Nguyên văn: Chu Dịch (phạm vi công cộng; dữ liệu freizl/yijing, MIT, đã hiệu đính chữ chuyển mã sai). Phiên âm, dịch nghĩa, diễn giải: Nguyên Tượng biên soạn với hỗ trợ của AI, đã duyệt.